LÊ THIẾU NHƠN

Ngoài hơn chục con ngỗng, bạn thủa thiếu thời của tôi còn có thêm con trâu, mà tôi gọi là Ngưu đệ. Nó có cặp sừng dài, chĩa ngang sang hai bên. Tức là chả thể đánh đấm gì được. Với trâu, thế là chỉ còn nước kéo cày. Xem ra thì nó cũng có phần giống tôi. Có thể vì thế mà chúng tôi thân nhau. Ngày nó bị thiến là một ngày tôi không bao giờ quên. Người ta ngáng qua bụng nó một cái thang rồi buộc dây thừng vào hai chân sau của nó, cử hai người thật khoẻ kéo choãi ra để nó không thể khép lại hoặc đá về phía sau. Một người khác nhanh chóng rạch cái bìu nhỏ của nó để moi ra hai hạt cà đỏ rực, rồi sát vào đó ít muối. Máu phun ra trong tiếng kêu oán hận và thê thảm của nó. Từ bấy nó trở nên lầm lì, cam phận và ngoài kéo cày ra hoàn toàn vô tích sự…




Bạn thủa thiếu thời

TẠ DUY ANH



Cả tuổi thơ của tôi gắn với thế giới ngỗng và trâu. Chúng tôi là những kẻ tự do trên cánh đồng nhìn hút tầm mắt. Loài ngỗng là loài vật khôn ngoan và trung thành với chủ. Trước kia tôi cứ tưởng chỉ có chim bồ câu mới đủ thông minh để biết nghe lời con người, biết tìm đường về nhà cách hàng chục km. So với ngỗng thì chim bồ câu thua xa mọi mặt. Ngỗng không chỉ thông minh mà còn biết tích luỹ kinh nghiệm sống qua những ngày tháng. Một con ngỗng non và một con ngỗng già là hai thế giới hoàn toàn khác nhau. Thông thường trong đàn, cứ ba con cái thì có một con đực. Dân gian gọi là một bộ, hoặc một cỗ. Một đàn ngỗng đẻ có thể tới hai chục con. Nhưng dù có tới bốn, năm con đực, thì chúng vẫn sống hoà thuận khi ngôi đầu đàn được xác lập. Ngôi này thay đổi mỗi khi có con đực khác mạnh lên. Đến mùa sinh nở (hầu như quanh năm, trừ thời gian thay lông và trừ thời gian con cái ấp trứng) mỗi con đực phải làm nghĩa vụ truyền giống với trung bình ba con cái. Theo đúng luật đàn em ăn thèm gánh nặng, bao giờ con đực đầu đàn cũng phải khai cuộc trước, mới đến mấy chú đàn em. Và chưa bao giờ con đực tỏ ra có vấn đề gì khó khăn. Nó luôn nhiệt tình hơn cả con cái mong đợi. Đúng là bất chi lao! Vào mùa đó, chúng tôi phải lùa đàn ngỗng đến một cái ao đủ rộng, nước thật trong, không có cỏ xước hoặc những loại cỏ có cạnh lá sắc, để ngỗng đực thực hiện việc đạp ngỗng mái. Nước đục thì tỉ lệ trứng ung sau này sẽ cao. Còn nếu có cỏ xước hoặc bất cứ loại cỏ nào cạnh lá sắc, thì ngỗng đực có thể bị đứt thài lài (bộ phận sinh dục). Bởi vì sau mỗi cú đạp, do hứng tình, ngỗng đực lao nhanh một vòng quanh ngỗng cái, mắt tít lại, miệng hát váng bài ca chiến thắng trong khi vũ khí chưa kịp thu về. Rất nhiều con vì thế mà gặp hạn: Bị cỏ xước thiến mất phăng của quý! Mà ngỗng đực bị đứt thài lài thì coi như bị hoạn, vô tác dụng. Trong khoảng 30 phút, nhiều phen ngỗng đực đã kịp làm vòng hai với những ái thiếp của mình. Nếu không để ý thì cứ tưởng ngỗng đực chỉ chăm chú việc thoả mãn thân xác với bất kể con ngỗng cái nào. Hoàn toàn không phải. Trong những con cái (có thể tới hàng chục) mỗi con ngỗng đực chỉ thực sự chú ý đến một con nào đó để kết thành đôi, coi như chính thất. Tuỳ theo “quan niệm” về thẩm mỹ của từng con đực mà con ngỗng cái đó có mầu lông trắng hay đen. Chúng dành cho nhau những đối xử đặc biệt mà với các con khác không có. Về phía con mái, nó chỉ chấp nhận con đực mà nó coi như chồng, trong chuyện “chăn gối”. Không con đực nào, kể cả cùng đàn hay khác đàn, có thể tán tỉnh được khi mà chồng nó còn sống. Nó nhìn những ả mái khác dễ dãi trong chuyện đó bằng con mắt ghê tởm. Qua nhiều năm chơi với bọn ngỗng, tôi phát hiện ra trong loài ngỗng cũng có chuyện chính chuyên và đĩ thoã, y như trong thế giới loài người. Có con ngỗng mái sẵn sàng ve vãn bất cứ con đực nào mà nó thích, thậm chí cả những con đực khác đàn.

 Ngược lại có những con sẵn sàng bị cắn nát cổ, thậm chí bị mổ bục cả diều vẫn một lòng thủ tiết, thà chết chứ nhất định không bán mình. Những con mái này luôn là lựa chọn của các con đực trong chuyện kết đôi. Khi đã kết đôi thì con đực luôn thể hiện quyền sở hữu bất khả xâm phạm của mình. Các con mái khác muốn làm gì nó cũng mặc. Nhưng với con mái của nó thì mọi động tĩnh đều bị nó giám sát chặt chẽ. Lúc ngủ phải nằm cạnh nó. Lúc ăn phải quanh quẩn bên nó. Đêm nó thức canh cho đàn thì con mái đó cũng phải thức. Chỉ có mình nó được trèo lên lưng trong mùa giao phối. Dù ở xa mấy mà con mái đau đẻ, con đực cũng đưa về nhà, chờ đẻ xong lại đưa trở lại nơi đàn kiếm ăn trong khi với các con mái khác thì nó mặc kệ. Trong trường hợp ấy, con mái lặc lè đi trước, miệng thỉnh thoảng lại quác lên, có lẽ do đau, còn con đực ưỡn ngực đi sau, miệng luôn phát ra thứ âm thanh rất nịnh bợ như kiểu động viên. Khi con mái vào ổ đẻ thì con đực đi lại quanh quẩn hoặc nằm chờ gần đó, sẵn sàng ứng cứu khi cần. Sau này khi đám ngỗng con ra đời, con đực cũng nhận ra ngay con nào nở ra từ trứng của con mái mà nó kết đôi và dành cho những tình cảm cha con rất đặc biệt. Có lẽ con đực căn cứ vào mầu lông của lũ ngỗng con. Cũng có thể tình yêu với mẹ nó đã cho chúng những mối liên hệ bí ẩn nào đó. Mỗi năm trong đàn ngỗng thường xảy ra những trận đấu sinh tử giữa con đực đầu đàn và con đực đang mạnh lên nào đó để phân vai thủ lĩnh. Những trận đấu ấy có thể kéo dài hàng giờ. Nếu đánh nhau dưới nước thì thời gian có khi là nửa ngày. Vũ khí của ngỗng đực chủ yếu là cặp cánh. Mỏ ngỗng đực rất sắc vì có răng cưa, có thể cắn đứt phăng chim của đứa trẻ nào đó. Khi chiến đấu, chúng dùng mỏ để ghì chặt lấy nhau. Hai cánh của chúng lúc ấy giống như hai tay của người, tìm mọi cách để xuất ra những chưởng mạnh nhất vào mặt, đầu, ức… của đối phương. Nhiều trận cả hai con chỉ rời nhau khi kiệt sức, hẹn hôm sau đánh tiếp. Nhiều khi không chờ được đến hôm sau, chúng đánh nhau ngay trong chuồng lúc nửa đêm khiến đám ngỗng mái kêu thất thanh, chạy nháo nhác. Phải đến khi có một con thua thì cuộc chiến mới chấm dứt bằng trật tự do con thắng trận sắp xếp. Trong mùa ngỗng đẻ mà lũ đực hẹn nhau đánh phân ngôi, thì coi như mùa đó chủ thất bại bởi lượng trứng ung tăng lên nhiều lần. Ngoài điều đó ra, ngỗng là loài vật yêu tự do và có máu nghệ sỹ. Chúng ăn uống không phàm và bẩn như vịt. Những hôm trời đẹp thậm chí với chúng ăn là phụ, nhất là với những con đực. Chúng có thể dang cánh dàn hàng ngang và chạy hàng km trên cánh đồng trong niềm phấn khích cực độ. Gặp những lần như thế bạn chỉ còn biết đứng ngây người ra mà chiêm ngưỡng và tin rằng đó là khoảnh khắc vĩ đại nhất của cuộc sống. Vào ban đêm, mỗi con ngỗng đực là một chàng lính gác cần mẫn và tinh nhạy. Hầu như không có tiếng động nào, kể cả tiếng lá tre rơi, lại lọt qua được cặp tai cực thính của chúng. Nhưng chỉ những tiếng động gây ra bởi một việc có thể dẫn tới nguy hiểm, chúng mới đồng loạt lên tiếng báo động.

Ngoài hơn chục con ngỗng, bạn thủa thiếu thời của tôi còn có thêm con trâu, mà tôi gọi là Ngưu đệ. Nó có cặp sừng dài, chĩa ngang sang hai bên. Tức là chả thể đánh đấm gì được. Với trâu, thế là chỉ còn nước kéo cày. Xem ra thì nó cũng có phần giống tôi. Có thể vì thế mà chúng tôi thân nhau. Ngày nó bị thiến là một ngày tôi không bao giờ quên. Người ta ngáng qua bụng nó một cái thang rồi buộc dây thừng vào hai chân sau của nó, cử hai người thật khoẻ kéo choãi ra để nó không thể khép lại hoặc đá về phía sau. Một người khác nhanh chóng rạch cái bìu nhỏ của nó để moi ra hai hạt cà đỏ rực, rồi sát vào đó ít muối. Máu phun ra trong tiếng kêu oán hận và thê thảm của nó. Từ bấy nó trở nên lầm lì, cam phận và ngoài kéo cày ra hoàn toàn vô tích sự. Không con trâu cái nào làm bạn với nó, như lẽ đời vẫn vậy. Nhưng có thể nó cũng nuôi mối cừu thù với con người từ bấy. Vì thế khi được tôi chăn dắt, mặc dù biết tôi vô can, thỉnh thoảng nó lại hục hoặc gây sự với tôi. Phần lớn nó tìm cách chạy lồng lên, giật dây thừng khỏi tay tôi rồi lao đi thục mạng, mặc cho tôi vừa đuổi theo vừa khóc. Có vẻ như nó muốn bảo, cậu cứ tha hồ mà khóc đi, cậu làm sao hiểu nỗi đau mà con người các cậu trút lên tôi. So nỗi bực tức của cậu với nỗi đau của tôi thì chỉ như con muỗi đậu lên con voi thôi. Bị tôi phạt bằng cách buộc ghì mũi vào gốc cây, nó thở phì phì đầy vẻ đe dọa. Nghiêm trọng nhất là lần ấy nó lừa cho tôi trèo lên lưng rồi nhảy cẫng lên hất tôi xuống. Tôi ngã nằm sấp trong một búi cỏ cao ngập nửa thân người lớn, may chỉ ngất đi một lúc mà không gẫy xương.

 Trở dậy tôi cứ ôm ngực ho, cổ co rút liên hồi vì nghẹn thở. Chẳng biết vì đã thoả mối thù hay phải chứng kiến nỗi đau đớn có phần oan ức của tôi, mà từ bấy con nghé tỏ ra ngoan hẳn lên, như kiểu nó thấy ân hận với việc làm ác độc của mình. Nó không lồng nữa, cũng không thở phì phì đe dọa tôi mỗi khi lên cơn cáu tiết. Một lần tôi trượt chân bị ngã nằm ngửa, gáy đập xuống đất, bất tỉnh khá lâu. Khi tỉnh lại tôi thấy con trâu nằm phủ phục bên cạnh, mũi áp sát vào mặt tôi. Có lẽ nó đã nằm như thế từ khi tôi bất tỉnh, mặc cho lúa đang thì con gái, thơm chết người, vốn là món nó rất thích, kề sát miệng. Một lần khác nó cho tôi cưỡi. Hôm đó trời mưa, tôi khoác theo chiếc ni lông rách. Con nghé mài miệng xuống gặm những búi cỏ lá tre cằn cỗi bằng vẻ nhẫn nại. Những hạt mưa nhỏ xíu cứ như cù vào mặt, vào mi mắt tôi. Rồi tôi cứ ngồi trên lưng nó mà ngủ lúc nào không biết. Khi tỉnh dậy vì thấy nhói đau ở bả vai, tôi mới biết mình trượt theo bụng con trâu xuống đất, nằm gọn giữa bốn chân của nó từ lúc nào. Con trâu sợ bước lên sẽ giẫm vào tôi, vì thế nó chọn giải pháp đứng yên. Trong tầm với của nó ra bốn xung quanh không còn một sợi cỏ nào. Sau bận ấy chúng tôi gắn bó với nhau như anh em. Nó kém tôi gần mười tuổi, là phận dưới. Tôi âu yếm gọi nó là Ngưu Đệ, ngược lại nó luôn nghe lời tôi. Những buổi sáng tôi phải dậy sớm đưa nó ra khỏi chuồng để nó đi đái. Bao giờ nó cũng tìm ra trò gì đó để trêu tôi. Rồi chúng tôi tạm chia tay nhau. Ngưu Đệ thì chờ người của Hợp tác đến đưa đi cày, còn tôi thì tới trường. Từ trường trở về tôi phải chạy hộc tốc đi đón nó. Nhiều hôm đến muộn, Ngưu Đệ bị ông thợ cày buộc hếch mõm lên (Để không thể dứt đứt dây thừng chạy ăn tự do) bên một cây phi lao. Những bận như vậy tôi chỉ muốn khóc vì thương nó. Tôi cứ lẩm bẩm lời xin lỗi nó. Còn Ngưu Đệ thì cảm nhận được tình cảm của tôi nên không bao giờ hục hoặc phản ứng, mà ngoan ngoãn gặm cỏ. Nó cũng biết gặm khẩn trương vì buổi chiều phải cày tiếp. Khi nào tôi giao nó cho ông thợ cày, tôi mới trở về ngồi xuống nhai những miếng cơm lạnh ngắt. Sau đó tôi ngồi vào bàn học hoặc tiếp tục ra đồng nhổ mạ, lấy rau lợn, cắt cỏ cho trâu ăn đêm. Chiều tối lại đi đón Ngưu Đệ, giong nó đi tìm những vạt cỏ mà nó ưa thích. Ngưu Đệ có đặc tính mà như các cụ vẫn nói “Con nhà lính nhưng tính nhà quan”. Gặp phải loại cỏ không hợp khẩu vị, kể cả đói thóp bụng, nó cũng không ăn dù một sợi. Vạt cỏ non mấy, ngọt mấy nhưng bị con trâu nào đó vừa gặm qua, nó nhất định không ăn, dù có trói lại vụt cho lằn mông.

Tôi luôn luôn khổ sở với cái thói đài các đó của Ngưu Đệ. Nhưng chưa bao giờ tôi thuyết phục hoặc ra lệnh được cho nó. Nó thà nhịn đói. Mà tôi thì không chịu được thấy hai bụng nó thóp lại. Thế là tôi đành nhượng bộ, đưa nó đi tìm những nơi có cỏ mà nó thích. Nhiều vụ cày, Ngưu Đệ bị rạn vai, đau đớn vô cùng. Mỗi khi chiếc vai cày khoác lên cổ nó, Ngưu Đệ lại co rúm người vì đau. Nhưng không thể vì thế mà cho nó nghỉ. Chỉ còn cách ngày nào tôi cũng phải đái vào vai nó rồi dùng tay bóp. Nước tiểu của người, nhất là nước tiểu trẻ con, khi mới vọt từ trong cơ thể ra, vừa nóng vừa sạch, có tác dụng sát trùng và làm lành vết thương rất tốt. Chỉ một bài thuốc đó là chữa được bệnh rạn vai cho trâu bò. Về sau Ngưu Đệ nghiện nước tiểu của tôi. Mỗi khi thấy tôi đái là nó vội chạy đến hứng mũi vào. Thậm chí dù đang ăn rất ngon lành, thoáng thấy tôi có ý định vạch quần, nó đã lao bổ đến. Thoạt đầu tôi xấu hổ vội quay về hướng khác. Nó liền chạy vòng quanh. Nó cứ như muốn bảo, làm gì mà phải xấu hổ, ai chả thế. Về sau tôi chủ động chĩa thẳng vào mũi nó khiến nó rất thích. Mùa đông là thời điểm chúng tôi buồn nhất. Phải dắt trâu đi trong mưa phùn, gió bấc, trong khi chân đất, quần áo không đủ ấm, là cả một nỗi cơ hàn. Nhưng đáng sợ hơn là không thể dễ dàng kiếm đủ cỏ cho Ngưu Đệ. Những vạt cỏ đều lụi tàn, già khú đế, rất chát, y như rau muống cuối mùa. Nhìn Ngưu Đệ mài mòn cả răng hàng thôi dài mới đủ một miếng, lòng tôi xót xa vô cùng. Thế là tôi đành liều mạng dắt nó vào những vườn ươm cây của các cụ, hoặc những bờ ngăn ruộng đang mùa lúa con gái, vốn là nơi bị Hợp tác xã cấm nghiêm ngặt. Bất ngờ gặp tuần hoặc các cụ bảo vệ, nhiều phen cả tôi và Ngưu Đệ phải chạy thục mạng lên tít những cánh đồng của thôn khác, chờ an toàn mới dám mò về. Nhưng thể nào buổi tối họp đội bố mẹ tôi cũng bị nhắc nhở. Có lần tôi bị mẹ quật cho mấy roi về tội cho trâu vào vườn ươm và bị các cụ phản ánh. Nhưng tôi vẫn cứ vi phạm vì không thể chịu nổi phải nằm trong đêm với gió thổi đùng đùng bên ngoài cửa sổ, để nghe Ngưu Đệ rút mái gianh trẹo mồm nhai suốt đêm cái thứ không còn tí chất bổ béo nào, chỉ để đánh lừa cái bụng rỗng. Rồi sáng dậy thấy mắt nó đỏ hoe. Nó không bao giờ trách tôi nhưng tôi thì không thể tha thứ cho mình.