LÊ THIẾU NHƠN

Báo Lao Động số ra ngày 11-3 lên tiếng một cách hồi hộp: “Trong những ngày qua, dư luận trong giới văn nghệ khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) xôn xao trước thông tin bài thơ "Trăng nghẹn" của nhà thơ Hoài Tường Phong (Cần Thơ) bị rút giải nhất trong cuộc thi thơ ĐBSCL 2009. Xôn xao bởi lẽ đây là chuyện chưa từng có ở đây. "Kịch bản" của vụ việc cũng na ná như lần xảy ra với tác phẩm "Cánh đồng bất tận" của Nguyễn Ngọc Tư. Cũng ý kiến cho rằng tác phẩm mô tả diện mạo ĐBSCL quá u ám. Liệu lần này nữa, tác phẩm lại đứng vững và trở nên nổi tiếng?”. Ừ nhỉ, biết đâu hành trang ngày mai của những đứa con miền Tây Nam bộ là những câu thơ: “Đồng bằng quê hương tôi nhiều cái nhất ngậm ngùi/Sản lượng lúa nhiều, vùng cá ba sa lớn nhất/Đầu tư văn hóa thấp và khó nghèo cũng nhất/Và cũng dẫn đầu, những cô gái lấy chồng xa”. Như một cách đối thoại thẳng thắn, lethieunhon.com cũng xin giới thiệu phản hồi nóng bỏng của tác giả ký bút danh Tràm Xanh!




Về “sự cố” trong cuộc thi thơ khu vực ĐBSCL:

Một “Cánh đồng bất tận” trong thơ?

Lỡ hẹn ngày trao giải
Ngày 20.2 vừa qua, tại Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật (LHVHNT) TP.Cần Thơ (đơn vị đăng cai cuộc thi thơ ĐBSCL 2009, được tổ chức 3 năm 1 lần), Ban tổ chức và Ban chung khảo đã công bố kết quả cuộc thi. Theo đó, “Trăng nghẹn” của nhà thơ Hoài Tường Phong đoạt giải nhất. Dự kiến lễ phát giải diễn ra vào dịp kỷ niệm Ngày thơ VN.
Tuy nhiên, ngay sau đó có ý kiến cho rằng bức tranh trong bài thơ này là quá u ám, chẳng hạn như các câu thơ: “Xóm bên sông nhiều cô gái rời quê/Về thăm nhà xênh xang lụa là hàng hiệu/Vài căn nhà xây, đổi đời nhờ những đồng tiền báo hiếu/Khởi sắc một vùng quê sao nghe có chút bùi ngùi/Đồng bằng quê hương tôi nhiều cái nhất ngậm ngùi/Sản lượng lúa nhiều, vùng cá ba sa lớn nhất/Đầu tư văn hóa thấp và khó nghèo cũng nhất/Và cũng dẫn đầu, những cô gái lấy chồng xa”.
Theo một thành viên trong BTC, sau khi lắng nghe dư luận, những người có trách nhiệm đã xem xét và nhận thấy nội dung bài thơ không có gì nghiêm trọng, vẫn tổ chức trao giải theo kế hoạch, chỉ có điều tại lễ trao giải sẽ không diễn ngâm bài thơ “Trăng nghẹn”. Thế nhưng, sau đó dư luận càng gay gắt, BTC đã phải đình lại lễ trao giải. Để rồi ngày 3.3, Ban Thường vụ Hội LHVHNT TP.Cần Thơ tổ chức cuộc họp mở rộng để xem xét lại vụ việc và thiên về ý kiến không trao giải nhất cho “Trăng nghẹn”.
Ngày 5.3, ông Phan Huy – Chủ tịch Hội LHVHNT TP.Cần Thơ, Trưởng BTC cuộc thi thơ ĐBSCL 2009 – cho biết, đến thời điểm này ông vẫn chưa ký quyết định rút giải nhất đối với “Trăng nghẹn”. Ông thừa nhận Ban Thường vụ Hội LHVHNT TP.Cần Thơ có họp và đề xuất việc này, nhưng trưởng BTC mới là người có quyền quyết định cuối cùng. Trả lời câu hỏi liệu có sức ép nào đó hay không, ông Phan Huy khẳng định chưa, nhưng dư luận phản ánh thì phải lắng nghe. Còn tác giả bài “Trăng nghẹn” cho biết, ông đã được người có trách nhiệm mời gặp và vận động rút khỏi giải thưởng, với lý do “chưa nghiên cứu kỹ nên viết bài dự thi có vài điểm không phù hợp với tiêu chí cuộc thi”. Tuy nhiên sau 4 lần gặp (trực tiếp hoặc qua điện thoại), tác giả vẫn giữ lập trường: “Kết quả chấm là của Ban giám khảo, quyền quyết định là của BTC, tác giả không có ý kiến”.  
Trong khi đó, một thành viên trong Ban chung khảo cuộc thi cho biết, dù không được yêu cầu chính thức, nhưng có được gợi ý xem xét lại kết quả chấm thi. Thế nhưng, cả 3 thành viên trong Ban chung khảo đều bảo lưu kết quả của mình. Theo họ, bài “Trăng nghẹn” có chất lượng vượt trội so với các tác phẩm đoạt giải khác, cả 3 thành viên đều đánh giá cao. Nhà văn Khai Phong – Chủ tịch Hội Nhà văn TP.Cần Thơ, Phó BTC cuộc thi – cho biết, ông luôn tôn trọng sự thẩm định của Ban giám khảo, gồm những nhà thơ có uy tín. Ông hy vọng sẽ không có gì thay đổi, giải nhất sẽ được trao cho “Trăng nghẹn”.
“Cánh đồng bất tận” trong thơ?
Trước đây, khi “Cánh đồng bất tận” của Nguyễn Ngọc Tư ra đời, cũng đã từng bị phản ứng gay gắt vì những gam màu tối trong bức tranh ĐBSCL. Người ta cho rằng tác phẩm đã “phóng đại cái xấu” ở ĐBSCL. Nhà thơ Lê Chí – thành viên Hội đồng Thơ thuộc Hội Nhà văn VN kiêm Trưởng liên chi hội Nhà văn VN khu vực ĐBSCL – cho rằng, những phản ứng với “Trăng nghẹn” hiện nay và “Cánh đồng bất tận” trước đây là do chúng ta có thói quen ngại nhìn vấn đề trái chiều”. Ông nhận xét: Trăng nghẹn dẫu chỉ là lát cắt vùng đất này bằng nỗi đau sâu thẳm trong lòng, nhưng tiếc là lát cắt khá sâu và có phần nhấn mạnh, làm người đọc dễ hụt hẫng. Nhưng dù sao “Trăng nghẹn” cũng đem đến cho chúng ta những điều không dễ gì quên và thật đáng suy ngẫm”.
KỲ QUAN

lethieunhon.com vừa post bài này, đã nhận được ý kiến trao đổi của bạn Tràm Xanh. Xin giới thiệu như một phản hồi tích cực

KHÔNG NÊN ĐÁNH TRÁO TRƯỜNG HỢP “TRĂNG NGHẸN” CỦA HOÀI TƯỜNG PHONG  VỚI CÁNH ĐỒNG BẤT TẬN CỦA NGUYỄN NGỌC TƯ
TRÀM XANH

        Hiện nay,trước sự cố cuộc thi thơ ĐBSCL lần IV  bất thần phải bị  rút lại giải nhất với bài thơ “Trăng nghẹn” của tác giả Hoài Tường Phong (HTP),đã và đang có nhiều người, nhiều nơi  cho rằng đây là một Cánh đồng bất tận thứ hai đang tiếp tục xảy ra  trong lãnh vực thi ca ở vùng đất phía Nam tổ quốc này. Có phải như thế không?
       Như mọi người đều biết, đây là cuộc thi có thưởng do nhà nước công khai đứng ra tổ chức (dù hình thái tổ chức này có mang quy cách thực hiện như thế nào).Giống bất kỳ cuộc thi văn chương nào khác ,được tổ chức bất kỳ tại nơi đâu, phía người tổ chức luôn được phép lẫn được quyền định đặt ra đề tài cùng quy cách  tiêu chí chủ đề nhất định như thế nào đó cho cuộc thi (ai đồng ý thì tham dự còn không đồng ý thì thôi,chẳng ai bắt buộc ai ) và bộ phận tổ chức cùng hệ thống Ban giám khảo bên trong (thường là hai cấp: sơ và chung khảo), tập trung nhiều nhất chỗ Ban chung  khảo, chính là người có trách nhiệm, bổn phận  bảo đảm  sự đạt tới mục tiêu trong vấn đề quy cách tiêu chí chủ đề nói trên song song với các mặt quy cách tiêu chí về đề tài cũng như về nghệ thuật tương ứng.

      Như vậy, khi cuộc thi đã xuất hiện kết quả giải thưởng thì phía người tổ chức vẫn được phép lẫn  được quyền không chấp thuận cùng chấp nhận những sản phẩm văn chương dự thi nào có sự  vi phạm tiêu chí quy cách chủ đề mà mình đã “đặt hàng” trước kia do hệ thống giám khảo đưa lên; nếu vì lý do gì đó mà họ trót công bố thì cũng vẫn được phép lẫn được quyền rút lại lời công bố trước đó  khi những lời công bố này còn trong thời hạn tuyên hủy được (thậm chí, trong trường hợp khẩn cấp đặc biệt, còn được phép lẫn được quyền giải tán hệ thống Ban giám khảo cũ cùng những kết quả tương ứng để lập ra hệ thống Ban giám khảo mới phù hợp nếu có bằng chứng cho thấy hệ thống Ban giám khảo cũ không đủ tư cách, đạo đức tương xứng hay không đủ năng lực, trình độ ,tay nghề thực thi được nhiệm vụ “ăn tiền” của mình) như một lẽ phải hiển nhiên mà không ai có thể trách,có thể phê phán,lên án này nọ về họ. Vì, như trên đã nói, đây là một cuộc thi, một cuộc chơi có rao báo trước về khuôn khổ đề tài cùng quy cách tiêu chí chủ đề cho khắp nơi biết trước để tham gia hầu có thể đoạt thưởng. Còn Cánh đồng bất tận (CĐBT) của Nguyễn Ngọc Tư  (NNT) trước kia thì hoàn toàn khác khi so vào trường hợp bài thơ Trăng Nghẹn hiện nay của HTP về bản chất vụ việc. CĐBT là một thông điệp, là một phản ánh  hiện thực bằng hình thức một truyện vừa của NNT trong tư cách một nhà văn, một công dân cùng các giới, các thành phần đọc giả đồng bào hay không phải đồng bào của mình đang sống trong thì hiện tại lẫn tương lai. Nó không phải là tác phẩm của một tác giả, một nhà văn  “thí sinh” đang trong tiến trình tham gia vào một cuộc thi có  thưởng diễn ra trong một kỳ hạn  nào đó ( luôn có trước  những “luật chơi” bắt buộc tương ứng kèm theo  như trong trường hợp bài thơ Trăng Nghẹn của HTP hiện nay) mà là để tham gia can dự trực tiếp vào hiện thực cuộc sống vây quanh đang được/ bị quản trị bởi một lực lượng hữu trách tương ứng nhất định,theo một đường hướng, định hướng tổng quát nhất định ,trong đó có hẳn luôn bản thân tác giả NNT trong  tư cách một đồng thành phần/thành viên lẫn một đồng đối tượng đang nằm trong khối hiện thực đó.Do vậy,vào lúc bấy giờ cũng như cho mãi đến hiện nay cùng mai sau,một người,hay một nhóm người nào đó trong khối hiện thực đông đảo được phản ảnh xa gần trong CĐBT, kể cả những người nằm trong lực lượng hữu trách nói trên, không thể nhân danh bất cứ điều gì để “rút” hay “rút lại” CĐBT của NNT ra khỏi bàn viết ,ra khỏi cuộc sống đang có NNT sống hay sẽ không còn sống bên trong vào một ngày nào đó.Vì như vậy là vừa vi phạm pháp luật vừa vi phạm nhiều giá trị nền tảng thiêng liêng,tối cao khác nhau của cộng đồng.Nhưng với tác phẩm dự thi Trăng Nghẹn của nhà thơ “thí sinh” HTP thì khác .Phía tổ chức được phép lẫn được quyền rút lại giải thưởng khi họ còn có thể làm như vậy về mặt thời hiệu thực thi giải thưởng (bởi các lý do như trên đã nói )mà không ai có thể lên án ,kêu la,cầu cứu,nhất là khi tác phẩm Trăng Nghẹn này chẳng thấy ai cấm nó tồn tại, cấm nó được khen tặng hay chê bai bên ngoài hội trường trao giải cuộc thi thơ ĐBSCL lần IV này.

      Người viết bài này nghĩ rằng, trong sự cố “Trăng Nghẹn” hiện nay, những người được thỉnh mời vào hệ thống giám khảo trước kia, cụ thể là nằm tại Ban chung khảo, đã vô tình hay cố ý phụ lòng ủy thác của phía tổ chức,có luôn Ban tổ chức cuộc thi bên trong nên đã gây ra tác hại cho nhiều phía ,bằng chính sự non kém trình độ tay nghề giám khảo  hay từ chính sự cẩu thả ,tắc trách, bầy hầy trong quá trình thực thi thao tác công vụ của mình.Những vị  này nên nhận thấy những điều trên để biết rõ mình hơn ,trong khi lắm người xung quanh cũng đã cùng nhau biết rõ mình rồi,thay vì tìm mọi cách “hô hoán” lên càng to càng tốt rằng Trăng Nghẹn đang là CĐBT thứ hai trong sinh hoạt thơ ca ĐBSCL hiện nay để cầu cứu áp lực dư luận xã hội khắp nơi nhằm “che dốt” lẫn “che lỗi” ,thậm chí là “che tội”  thông qua chiêu bài “ bảo về tới cùng cái đẹp thi ca cho cuộc sống” trước sự tấn công thô bạo của phía vừa trả …tiền làm giám khảo cuộc thi có kỳ hạn thời gian cho mình…

     Quả thật,cuộc thi thơ ĐBSCL lần IV này đã bị phá sản hoàn toàn các mặt. Một  nguyên nhân lớn là do phía Thạch Sanh tổ chức đã quá tin vào, đã quá khiếp vía trước “uy tín lớn lao” của mấy vị Lý Thông được giao vai trò chủ chốt trong hệ thống giám khảo cuộc thi.(Giống như trước đây chưa lâu ,cũng tại Cần Thơ này,người ta cũng đã từng tin vào “uy tín lớn lao”của mấy vị trong hệ thống giám khảo, có người ở tận TPHCM xuống, nên đã phải trao giải nhất cuộc thi bút ký cho một tác phẩm …truyện ngắn vậy mà!).