LÊ THIẾU NHƠN

Tập thơ “Trong bóng người xưa” của khổ chủ Lê Thiếu Nhơn được Liên hiệp Văn Học Nghệ Thuật TPHCM tài trợ in năm 2006, sau đó được Hội nhà văn TPHCM trao Tặng thưởng năm 2007. Khi tập thơ vừa in xong, tôi đã tự viết lời quảng cáo khá “hoành tráng” nhờ cậy các trang web loan tin, may mắn bán được…hơn 100 cuốn. Còn lại gần 900 cuốn, tôi vừa hăng hái vừa nồng nhiệt đi tặng suốt hai năm mới hết. Hú vía! Mới đây, nhà thơ Đỗ Minh Tuấn cao hứng viết một bài phê bình về “Trong bóng người xưa” dài hơn 6000 từ, được Evan in hai kỳ. Để làm tư liệu cá nhân, tôi xin gộp lại thành một bài. Chân thành cảm ơn thịnh tình của nhà thơ Đỗ Minh Tuấn! Bạn bè nào cảm thấy thích thú thì mời ghé mắt qua chốc lát!




Một cảnh giới đầy hoa và gió

        (Đọc "Trong bóng người xưa" –Thơ Lê Thiếu Nhơn)

ĐỖ MINH TUẤN

    
Không phải ngẫu nhiên Lê Thiếu Nhơn đặt tựa đề tập thơ của mình là Trong bóng người xưa. Tràn ngập từng trang thơ bóng dáng những con người chỉ còn trong kỷ niệm, những người tình cũ, những bạn bè xưa, những người vô danh đã vĩnh viễn dưới mồ và những tiền nhân phủ bóng lên sông núi. Nhưng cái thế giới của bóng người xưa trong thơ Nhơn không phải là thế giới ma quái của Liêu Trai hay của phim kinh dị, mà đã có lúc trở thành một cảnh giới thi ca dịu lành thanh thản đầy gió, đầy hoa, nơi mọi lẽ đời mọi chân lý, lãng quên và bất hạnh chung sống trong một cõi từ bi khi thi nhân bừng ngộ chân lý Thiền trước một nụ cười hay một cánh hoa bất chợt…

Một chút hoài cổ, một chút ưu tư, một chút se bực dọc lòng trước những đổi thay của thế thái nhân tình, thơ Lê Thiếu Nhơn lắng đọng những cảm xúc suy tư và chiêm nghiệm của một người tình thủy chung, nhân hậu trong những chia xa và mất mát của tình yêu. Nhà thơ chống lại hư vô, chống lại lãng quên bằng mọi cách. Người xưa, gió xưa và những kỷ niệm xưa  ám ảnh từng ngày sống của thi nhân, nhưng vĩnh viễn chẳng bao giờ trở lại. Nỗi tiếc nuối của M. Proust, kẻ miệt mài tìm lại thời gian đã mất thấm sâu từng câu chữ trong thơ anh. Nhà thơ như kẻ bị quá khứ hút hồn, trở nên dửng dửng chán ngán và bất lực trước đô thị  của thời  hiện tại, một thứ thùng rỗng kêu to hào nhoáng bên ngoài để ma mỵ che giấu hàng triệu kiếp người đau khổ. Cho nên thi nhân chẳng buồn đối thoại. Anh ngoái đầu về quá khứ đối thoại với những tiền nhân “râu tóc bạc phơ” về những nỗi đau văn hóa có tầm thời đại được nén lại, thấm sâu và cô đặc lại trong những ẩn dụ thi ca mang dáng dấp thơ xưa…

NHÂN TÌNH ÁO GIẤY VẪN NGỒI ĐÂU ĐÂY

Khi thế kỷ 21 ưỡn ngực đứng vênh vang ngoài ngưỡng cửa, hàng tỷ người hân hoan chào đón, mở sâm-panh, bắn pháo hoa, gửi thông điệp hy vọng tương lai, thì nhà thơ Lê Thiếu Nhơn  đón chào thế kỷ mới bằng cặp mắt dè dặt, bằng ngón tay gõ phím ngập ngừng và một tuyên ngôn hướng về quá khứ, lấy quá khứ làm thước đo giá trị của cuộc đời:
Gõ lên bàn phím bài thơ kỳ vọng thế kỷ 21
Chiều càng xa càng nhớ
Hương càng xa càng nồng
Gõ ngập ngừng từng ngón tay co rút
Thiên hạ lạ lùng hơn chúng ta tưởng tượng
Cuộc sống thế mới vui, mình sống thế mới buồn

Nhà thơ hiểu cái tâm thế ấy của mình không đem lại niềm vui. Nhưng những xích xiềng của quá khứ vẫn níu kéo anh hướng nhìn về những dòng sông muôn thuở, những ngọn núi trầm tư tự ngàn xưa, chứ không nhảy tưng tưng trong những niềm vui nông nổi như lối sống của lớp trẻ thời đại mới. Mỗi câu thơ bài thơ của Lê Thiếu Nhơn là một cái ngoái nhìn về quá khứ với bao nhiêu run rẩy, thăm dò và nuối tiếc của một tâm hồn nhạy cảm bị tổn thương trước cuộc sống ồn ào kệch  cỡm của đô thị thời đổi mới hôm nay.
Thơ Lê Thiếu Nhơn là những mờ chồng giữa bao ảnh hình trong veo thiêng liêng bất tử của quá khứ trong những không gian giả trá và trần tục của đời sống hiện tại. Nhưng trong sự mờ chồng hỗn dung giằng xé đó, quá khứ bao giờ cũng quyễn rũ, âm vang:
Lời dặn dò hoa rụng ngày xưa
Đã thăm thẳm môi người đi khuất
Một cơn giông đề phòng cả buổi chiều
Tôi ngồi nhớ những mùa mưa hành khất
(Kỷ niệm chưa đem bán)
Chỉ một màu hoa cũng đứng ngồi không yên
Nhớ xôn xao áo người qua phố
Đi cho hết tiếng ca
Về cho đầy mâm cỗ
Ta se lạnh ngọn gió thời yêu nhau…
Chỉ một màu hoa cũng đứng ngồi không yên
Chỉ một màu hoa cũng thăm thẳm niềm riêng
(Ngổn ngang một màu hoa)
Hoa nở đầu cảnh nỗi vắng mùi hương
(Giấc mơ trời sáng)

Cái màu hoa “quá cảnh trần gian” của ngày xưa  ấy lúc nào cũng ám ảnh đè nặng lên thơ Nhơn, thổi vào trong tâm hồn anh cái khát khao tìm lại thiên đường đã mất. Cỏ cây hoa lá hôm nay vẫn sinh sôi nảy nở, nhưng không còn hồn vía cũ, bông hoa chỉ còn là cái xác vì mùi hương đã vĩnh viễn ướp vùi trong những kỷ niệm xưa. Hiện tại chỉ là cái cớ để thức dậy những hình ảnh cũ, chỉ là chiếc gương soi tỏ bóng người xưa, kích thích trong thi nhân cái hứng khởi khai quật những nấm mồ ký ức. Trong khung cảnh đó, cái câu thơ “Nhân tình áo giấy vẫn ngồi đâu đây” gợi lên một cái nhìn tìm kiếm của nhà thơ hướng tới những hình nhân quá khứ.  Và trong cái tâm thế tìm kiếm ấy, những vẻ đẹp quyến rũ của người xưa vẫn ký sinh rời rạc vào thân xác và dáng hình hiện tại để hiện về, để ám ảnh, để tái sinh. Nhà thơ thấy đường cong của người thiếu nữ năm xưa vẫn sống trong dáng hình những thiếu nữ hôm nay:
Người con gái trẻ dại tình duyên trước
Chiều nay cười mơ ước cũ bình yên
Những đường cong còn nguyên trong bóng áo
Treo phập phồng những khao khát đàn ông…
(Ảo giác không nguôi)

Ngày xưa Vua Tự Đức muốn đập vỡ gương ra để tìm hình bóng cũ, xếp tàn y lại để giành hương của người vợ yêu đã lìa đời. Nay Lê Thiếu Nhơn cũng đập vỡ  những mảnh đời hiện tại ra để tìm kiếm người xưa, nhưng không tìm thấy những ảnh hình cụ thể, những mùi hương cụ thể, mà chỉ tìm thấy những đường nét thi ca, những đường cong thân thể gợi tình của thời dĩ vãng. Nhà thơ không như kẻ ngắm kỷ niệm và cổ vật trong bảo tàng ký ức, mà giống như người khảo cổ, đào bới mãi vào trong lòng thời gian, không gian và tâm tưởng để tìm kiếm dấu vết của ngày xưa, người xưa, dù chỉ là một mảnh gió, một mảnh trăng, một đường cong thân thể, một ngọn cỏ vu vơ…Nhà thơ chăm chút nâng niu từng mảnh vụn quá khứ ấy, xếp đặt chúng vào trong trí nhớ thi ca những gì của trời đất và tình người đã chia cho anh. Không trách móc, không níu gọi người tình quay trở lại, Lê Thiếu Nhơn không gây sự với tương lai dù biết tương lai đó đã thuộc về kẻ khác. Nhưng ta thấy rõ Lê Thiếu Nhơn  đăm đăm nhìn vào quá khứ bằng cái nhìn canh giữ của một chiến binh văn hóa kiên cường, không cho những kỷ niệm thiêng liêng biến thành hàng hóa. Nhà thơ đau trước cảnh người đời rao bán những kỷ niệm thiêng liêng:
Từng kỷ niệm mang ra từng buổi chợ
Khuyến mãi gì để bảo hành niềm tin?
(Kỷ niệm chưa đem bán)
Chỉ với mấy câu thơ bâng quơ vậy thôi mà ta thấy hiện lên cái ý nguyện của một thi nhân muốn đem thi ca chống lại cái ẩn dụ của chủ nghĩa tư bản vốn coi  tất cả mọi thứ từ đất đai, đến thánh thần và những giấc mơ là hàng hóa có thể mua bán trao tay được. Trong nỗi niềm hoài cổ của nhà thơ có nỗi đau của con người thời đại đồng tiền lên ngôi trộn với cái ý chí kiêu hùng của kẻ sỹ muốn giải cứu cả thế giới mộng mơ khỏi cạm bẫy tân kỳ của những con buôn.

PHẢI NGHĨ VỀ NGÀY XƯA ĐỂ SỐNG

Cái nhìn đăm đăm vào cõi thời gian đã vụt mất trong thơ Lê Thiếu Nhơn không phải là cái nhìn của kẻ ngu trung canh giữ hồn xưa, mà là cái nhìn hoài cổ của con người hành động. Nó hé lộ một chiều kích văn hóa lớn - văn hóa ký ức đang bị mất dần đất sống trong thời đại hôm nay để nhường chỗ cho văn hóa lựa chọn  hướng tới những gì chưa có đang có và sắp có ló dạng trong những mô hình, những tín hiệu của tương lai. “Phải nghĩ về ngày xưa để sống”- Đó là một tuyên ngôn văn hóa biểu lộ một cách rõ ràng và  tự tin sự lựa chon của nhà thơ.

Bảo vệ quá khứ không chỉ là canh giữ bảo tàng, mà phải bảo vệ tận gốc rễ văn hóa của nó là khả năng sống sót của ký ức trong thời đại hôm nay. Một câu hỏi lớn ám ảnh thi nhân: “Một ngày áo ướt ai hay?” Một làn sương mát, một thoáng rùng mình cũng cần được sẻ chia, được lưu giữ trong kỷ niệm của tha nhân. Đó là tâm thế của người đang yêu, cũng là tâm thế của người nhân hậu biết nâng niu từng mảnh vụn của cuộc đời. Ta thấy nhà thơ kiểm kê từng ngày sống, từng bước chân đi, từng chiếc ghế ngồi…để xem nó có còn có khả năng lưu dấu ấn trong trí nhớ người đời như thuở xưa không, hay chúng sẽ trôi qua  trước những cặp mắt dửng dưng. Vì anh hiểu rằng sự thất bại của một ngày sống được đo bằng sự thờ ơ của đồng loại, sự thờ ơ khiến cho những giấc mơ của nhà thơ trở nên bơ vơ:
Một ngày tôi đi qua
Như tiếng hát Digan lầm lỡ
Như bông hoa vẫn thênh thang đó
Giữa muôn ngàn thờ ơ
Bơ vơ một giấc mơ
Biết lấy gì chống đỡ…
( Một ngày vội vã)

Cái khao khát lưu giữ dấu vết trong kỷ niệm khiến nhà thơ ngoái tìm dấu vết của từng hành vi, từng khoảnh khắc, từng ngày sống:
Rời khỏi một chỗ ngồi
Bóng đen còn ở lại
Bất giác cười chơi vơi
(Một ngày vội vã)

Một cái ngoái nhìn và một nụ cười thật bí hiểm, giống như một thứ thám tử triết học, thám tử thi ca luôn ngoái nhìn phía sau để khám phá những điều bí ẩn của tâm hồn và thời cuộc. Cái bóng sau lưng dường như là một ám ảnh thẳm sâu trong tâm thức nhà thơ:
Mỗi bàn chân bước qua
Còn thương bóng mát ở lại bên đường
(Ngõ về nhạt nắng)

Nhà thơ ngoái nhìn lại bóng đen trên chiếc ghế vừa ngồi, ngoái nhìn lại bóng cây sau mỗi bước chân đi, giống như một người luôn ngoái lại phía sau để canh giữ bóng. Nhưng thương cái bóng cây là một tình thương rất lạ. Nó có vẻ giống như tình thương của nhà Phật, thương từ con chim cái kiến bằng tình thương của những kẻ đồng thân phận vì nhà Phật tin rằng những sinh vật kia là những mắt xích của Duyên, Nghiệp nối liền với số kiếp của ta trong vòng quay vĩnh cửu của luân hồi. Nhưng cái bóng mát kia đâu phải là kiếp sau hay kiếp trước của ta mà ta có thể thương? Tình thương ấy là một chiều kích mới của cảm xúc thi ca khởi phát từ sự hòa điệu cộng sinh của tâm hồn thi nhân vói muôn vật muôn loài, muôn hình tướng,  từ vũ trụ mênh mang vô tận đến những gì mong manh hư ảo nhất. Bóng mát ấy chính là hiện thân của đời ta trong một khoảnh khắc của quá khứ dịu lành, là dấu vết của ta trong chuỗi mắt xích liên hoàn tạo nên tâm hồn và số phận, ta phải biết nâng niu…

Không  chỉ ngoái nhìn bóng cây trên đường, bóng mình trên ghế, nhà thơ còn luôn ngoái nhìn những bóng người đã khuất, bóng những tiền nhân thấp thoáng sau sử sách, vì bóng người xưa có ẩn giấu một phép thiêng của văn hóa có thể tiếp thêm năng lượng sống cho anh trong cảnh ngộ bị đô thị ma mỵ bao vây. Giữa đô thị với những phố thị phi và phố văn chương, nhà thơ “chỉ ngại  gặp kẻ tầm thường đắc chí – Ánh mắt ấy kiêu hãnh quá trơi ơi”. Tâm hồn thơ Lê Thiếu Nhơn nhạy cảm đến lạ kỳ, một ánh mắt của kẻ đắc chí  hôm nay có thể làm anh tổn thương, ngần ngại, nhưng một ánh mắt của người ngư dân vô danh đã khuất vẫn có phép lạ soi sáng cho anh. Nhà thơ không ngần ngại bật mí cho ta biết anh đã lấy ánh sáng và sinh lực từ một bóng ma, đó là người ngư dân vô danh mà  “đôi mắt đã khép lại nhiều đêm - Vẫn rọi sáng tôi ngọn đèn kỳ lạ ((Phía tối ngọn đèn). Quá khứ là nguồn sống, nguồn cảm hứng, nguồn thơ nên ta thấy cả tập thơ Trong bóng người xưa luôn phập phồng cái cảm giác lo âu sợ mất đi quá khứ. Nhà thơ luôn ngoái đầu nhìn về quá khứ để níu giữ, để canh chừng, để khao khát phục sinh những ảnh hình, những buồn vui say đắm và mơ mộng thở xưa:
Nghe dòng sông càng trôi càng sợ hãi
Những bãi bờ hẹp hòi cỏ dại cứ đong đưa
Tôi đứng ngóng cánh buồm vắng mấy mùa thu…
Nghe dòng sông càng trôi càng cô độc…
Tôi cúi đầu bước ngược chiêm bao…
             (Có lẽ dòng sông trôi)

    Trong thời đại ngày nay, người ta đang chuyển dần từ văn hóa ký ức sang văn hóa lựa chọn hướng về tương lai. Thông điệp của văn hóa hướng về tương lai là “Khi yêu đừng quay đầu lại” như tiêu đề của một bộ phim sắp ra đời, vì ngoái nhìn về quá khứ là sẽ gặp những bóng ma kinh dị. Nhưng Nhơn lại luôn  quay đầu nhìn về  quá khứ để tìm kiếm những bóng ma:
Ngỡ đi ngược cơn gió
Có thể gặp mùa thu
            (Ngụ ngôn bằng ngũ ngôn)
Ngổn ngang như màu hoa tháng Chạp
Xa vắng giật lùi câu hát ngẩn ngơ
Sống một ngày nặng trĩu giấc mơ
Người yêu trăng đứng bên kia ký ức
(Bóng nhỏ qua đêm)

Mỗi ngày sống của thi nhân không phải là một ngày tiến tới đích tương lai, mà là một ngày bước xa dần những chiêm bao cũ. Nói theo cách ví von của Nieztch nhà thơ Lê Thiếu Nhơn giống như kẻ bện thừng  luôn bước lùi đi về tương lai. Và cái mới, cái hay của thơ Lê Thiếu Nhơn không phải là tâm trạng hoài cổ tràn ngập trong thơ phương Đông xưa, mà ở chỗ cái hoài cổ đó vừa mang trong nó cái tâm thức thiền sư  vừa pha trộn hơi thở của thế thái nhân tình thời hiện tại, giống như pha nước vào trong lửa mà lửa không tàn lụi, pha thực vào cõi ảo  làm cho những ký ức mơ  hồ hư ảo càng trở nên quyến rũ, pha quên vào trong nhớ lại càng nhớ khôn nguôi.

NHỮNG MÀU HOA QUÁ CẢNH TRẦN GIAN

Phật đã dạy thế gian là hư ảo vô thường, thế giới ta đang sống đây là một cây cầu chớ có dại dột xây nhà trên đó. Cái cảm thức về một  thế gian mong manh tạm bợ theo tinh thần Phật giáo xuyên thấm từng câu thơ của Lê Thiếu Nhơn, khiến cho  cả những câu thơ viết về thế thái nhân tình vấn vương tục lụy, lưu luyến cõi trần cũng chứa dựng cái tâm cảm vô thường của nhà Phật ở chiều sâu.

Không phải ngẫu nhiên những câu thơ được Lê Thiếu Nhơn lấy làm điểm nhấn của tập thơ "Trong bóng người xưa" đều giống như những nhịp cầu chênh vênh một đầu kê lên những day dứt ân tình trần thế, một đầu kê lên triết lý vô thường. Cụm từ  “quá cảnh trần gian” thật hay vì nó là đứa con lai ghép giữa đời sống hiện đại và tâm thức vô thường để cùng một lúc nói lên cái phù du của đời sống hiện tại và  cái mong manh của cõi thế theo tinh thần Phật giáo. Câu “Nhân tình áo giấy vẫn ngồi đâu đây” cũng vậy, mới đọc ta thấy toát lên một thái độ hoài nghi thế thái nhân tình, nhưng đọc kỹ ta lại thấy trong đó cái triết lý về cõi thế giả hình, tạm bợ, mong manh như một thứ hàng mã tượng trưng, rồi lại thấy như là nhà thơ đang nhìn thấy bóng người xưa ẩn hiện, như những bóng ma mang áo giấy đợi mình. Thế gian chỉ là cõi mộng, là chiếc bóng hư ảo, phù du. Triết lý ấy của nhà Phật bàng bạc trong suốt tập thơ Trong bóng người xưa với la liệt những mùa mưa, những bông hoa rụng, những cánh buồm, những giấc chiêm bao, những dòng sông không thể tắm hai lần, những cơn gió lang bạt cuồng phóng cuốn đi những mùa yêu mùa thơ, những vẻ đẹp huy hoàng thi nhân tận thấy trong quá khứ đã vụt mất từ bao giờ không rõ. Có điều, Lê Thiếu Nhơn không phải là một tín đồ Phật giáo thở dài buông trôi theo dòng chảy miên man của cõi vô thường hư ảo mong manh ấy, mà vẫn mang những day dứt tục lụy để lội ngược dòng thời gian mong tìm lại những “màu hoa quá cảnh trần gian” trong  tình yêu, tình đời, tình bạn, tình thơ.

Đi giật lùi để níu lại hoa xưa, níu lại đóa hoa vô thường quá cảnh trần gian với khát vọng dựng lại một thiên đường đã mất, kiên nhẫn tận tình chống trả lại mưu toan thương mại hóa những đóa hoa kỷ niệm ngày xưa, nhưng  cũng đến một ngày Lê Thiếu Nhơn không chìm đắm trong nỗi niềm hoài cổ một chiều, mà đã giác ngộ ra một chiều kích khác của tình yêu và của thế gian khiến cho  “Hờn ghen hay trách giận không làm anh bận tâm nữa”. Trong khoảng khắc đốn ngộ, nhà thơ đã buông xả, thăng hoa để giải phóng cho người tình xưa, kỷ niêm xưa và giải phóng cho mình khỏi món nợ phục sinh đè nặng từng ngày sống
Học sự rực rỡ trong quên lãng của hoa
Dại bên tường cao cổng kín
Ngày em  cười lặng lẽ, anh đã nhớ ơn
Cuộc sống này
(Phố tri ân)

Chỉ một nụ cười lặng lẽ của người yêu xưa thôi đã khiến cho nhà thơ bừng ngộ, vượt lên bằng một khai phóng tuyệt vời của thiền sư để “học sự rực rỡ trong quên lãng của hoa”. Câu thơ tuyệt vời này gợi nhớ điển tích Phật Thích ca nâng bông hoa trên tay để khai mở tâm thức cho các đệ tử, Ngài Diếp Ca đã khai ngộ mỉm cười và trở thành tổ sư của Thiền tông. Nhưng ở đây, bông hoa dại trên tường và nụ cười của người yêu xưa dường như đã chập vào nhau trong một khoảnh khắc hạnh ngộ, phản chiếu cộng sinh, làm cho chàng thi sỹ bừng ngộ nhìn ra cái bản lai  diện mục của tình yêu. Cái bông hoa dại rực rỡ kia có của ai đâu, có nhớ ai đâu, nhưng người đời vẫn yêu vẫn nâng niu nó. Cái khoảnh khắc thăng hoa khai ngộ ấy đã chiếu rọi vào tâm thức nhà thơ ánh linh quang rực rỡ của một vũ trụ vô tâm nhưng huyền diệu, khiến anh ta hốt nhiên đạt tới sự buông xả, trở nên đôn hậu, từ bi, biết nâng niu những màu hoa phù du “quá cảnh trần gian”. Nhà thơ không khóc than đưa tang quá khứ như xưa nữa, mà ngay trong phút giây người yêu cũ theo chồng, anh vẫn mỉm cười như Trang Tử xưa ngồi hát xênh xang khi người vợ lìa đời:
“Bỏ qua chuyện cũ mà sống
Mừng em áo mới ra đường
Anh ngồi hát cuộc tiễn đưa”
(Gặp lại sông Hương)

Không phải vì anh đã cạn tình, mệt mỏi, mà vì anh đã biết “ học sự rực rỡ trong quên lãng của hoa”. Puskin xưa “Cầu em được người tình như tôi đã yêu em” chỉ thể hiện một thái độ cao thượng của thi nhân với người yêu cũ, thì ở đây, Lê Thiếu Nhơn đã thể hiện sự giác ngộ của  hiền nhân. D.Suzuky, nhà Thiền học đã từng viết trong cuốn Huyền học đạo Phật và đạo Thiên Chúa đại ý một bông hoa dại ngoài đồng giản dị khiêm nhường và nhỏ bé làm sao, nhưng nếu ta chăm chú nhìn kỹ nó thì đến một khoảnh khắc nào đó ta sẽ thấy nó lộng lấy hơn cả Vua Salomon lúc Người còn sống. Chính cải lộng lẫy của người yêu trong khoảnh khắc mỉm cười với thi nhân ấy đã  giúp anh hòa hòa điệu thăng hoa vào sự vô tình rực rỡ của thiên nhiên trời đất. Từ đây, anh có vẻ như đã đoạn tuyệt với M.Proust, chia tay với ước mơ tìm lại thiên đường  đã mất để cho “trái tim mình đập nhịp đàn ông”:
             “Hoa nở đầu cành nỗi vắng mùi hương”…
            “Bao mùi hương hấp tấp về đâu”…
            “Tôi yêu lại giấc mơ bình thường”…
            “Bao nỗi chia xa ngọn gió nhẹ hều”…

`Hoa chỉ là hoa, không còn ám ảnh mùi hương xưa nữa, ngọn gió cũng không còn trĩu nặng ký ức và giấc mơ cũng bình thường như ngàn vạn giấc mơ. Và khi đã tự do với quá khứ nhà thơ nhìn thẳng vào thế kỷ 21 bằng cái nhìn phán xét, dõi theo dòng đời đang “quá cảnh trần gian”:
Gõ lên bàn phím dáng sông lưỡng lự
Gõ lên bàn phím bóng núi trầm tư
…
Xót lại điều gì gửi cho mai sau
Ước mơ hoa tàn bạt ngàn cỏ dại
Hạnh phúc tối trời ai còn lầm lũi
Nhân tình áo giấy vẫn ngồi đâu đây…
            (Phím gõ từng ngón tay)

Trong tâm cảm của người đã được khai ngộ, những dòng sông chào đón tương lai bằng thái độ lưỡng lự khoan dung ôm lưu luyến ôm trùm mọi hoa tàn cỏ dại, mọi thân phận bất hạnh lầm lũi in đậm màu quá khứ, khác hẳn những dòng sông lao phăm phăm ra biển với cái hăm hở tự tin cạn cợt và có phần bạc bẽo của buổi đầu hội nhập. Đó là cái lưỡng lự mà Edgar Morin đã thấy trong cách thế của con người hiện đại từng trải nghiệm một thế giới bấp bênh, một thế giới của những điều không xác thực như những hư ảnh phù du “quá cảnh trần gian”, ở đó con người cần có sự chọn lựa  vượt qua ứng xử đơn giản hóa của cái nhìn cạn cợt nhất nguyên.

ANH VẪN SAY MÊ NGỌN GIÓ LANG BẠT

Trong thơ Lê Thiếu Nhơn, những suy tưởng lớn về thời đại được thể hiện một cách hàm súc qua những ẩn dụ theo kiểu thơ Đường, gợi nhớ những tâm hồn “độc thiện kỳ thân” trong thơ ca cổ:            
Ngày chờ ríu ran từng đàn chím sẻ
Mở cửa trời đại bàng  không thấy  qua

Tâm hồn hoài cổ nhạy cảm cô trung với những giá trị văn hóa nhân bản bị chà xát hàng ngày bởi những tiếng chim sẻ văn hóa thời mở cửa đã hé lộ niềm khát khao những cánh chim đại bàng văn hóa  vút lên trên nền tẻ nhạt của những phố ngày thường, phố thị phi và phố văn chương. Nhưng thơ Nhơn dù thoạt đọc có vẻ không mới mẻ, vẫn không phải là sự  sắp đặt những linh kiện văn hóa của người xưa. Tập thơ Trong bóng người xưa có rất nhiều những câu thơ hay, tinh tế, mới lạ về cảm xúc và nhuần nhuyễn trong những tìm tòi hình ảnh và những kết hợp ngôn từ táo bạo. Như khi Lê Thiếu Nhơn ngắt đôi chữa hoa dại một cách tài tình:
Học sự rực rỡ trong quên lãng của hoa
Dại bên tường cao cổng kín

Ta không thấy ở đây cái hiệu ứng uốn vặn bẻ gãy ngôn ngữ của thơ tân hình thức, hay cái vẻ kim hoàn tinh xảo của loại thơ gọt giũa ngôn từ, mà vẫn cảm nhận được trong kỹ xảo biến tính từ dại thành động từ của nhà thơ những cảm xúc tự nhiên, nhuần nhị và mới lạ. Những câu thơ mà Nhơn lẩy ra in cuối một số trang sách là ví dụ diển hình cho những sáng tạo ngôn ngữ kỳ khu mà sâu sắc tự nhiên, bởi cốt lõi của những phép tu từ hàm súc đó không phải là thói chơi chữ  hình thức và thời thượng, mà chính là những nội dung cảm xúc và tư tưởng được bật ra một cách tài hoa trong cuộc hôn phối bất ngờ táo bạo của trí tưởng tượng thi ca.

Có thể nói hoa và gió là những hình tượng ám  ảnh trong thơ Lê Thiếu Nhơn. Nhưng nếu bông hoa trong thơ anh  mang nhiều tư cách của bông hoa tâm linh siêu thoát rực rỡ ánh sáng thiền tông, thì gió trong thơ anh lại rất bụi đời, nhập thế. Hình tượng bông hoa gắn liền với những chiêm nghiệm thẳm sâu của nhà thơ, còn ngọn gió lại luôn gắn liền với con tim phóng túng của  anh với bao nhiêu cung bậc khác nhau của những run rẩy yêu thương và khát khao trần thế. Ám ảnh gió trong thơ Lê Thiếu Nhơn còn phát lộ rõ thêm cái tâm thế bất định của một thi nhân nhạy cảm với lẽ vô thường, tạm bợ, mong manh theo quan điểm nhà Phật. “Gió dọc ngang thi sỹ”; “Anh vẫn say mê những ngọn gió lang bạt”…Gió đã trở thành sứ giả của tình yêu thuở xưa, giống như Thúy Kiều từng nghĩ:
Trông ra ngọn cỏ cành cây
Thấy hiu hiu gió thì hay chị về!
Thúy Kiều từng mường tượng mai sau mình sẽ hóa thân thành ngọn gió, còn Lê Thiếu Nhơn thấy ngọn gió như sứ giả nối kết giữa tình xưa với cõi lòng nay, “gió gửi hồn gửi vía”, “gió bay vòng nỗi nhớ”; gió trở thành một địa chỉ của kỷ niệm “Ngõ lại bỏ không thềm gió”, “Hồn cố đô nổi gió”, gió cũng là một khởi điểm của thời gian “thành phố bước vào gió”. Gió là hiện thân của nỗi nhớ thường trực theo nhau thơ bất kể lúc nào, nơi đâu: “cầm ngọn gió đi xa”. “Gió bon chen thổi trắng những toa tàu”. Gió  là cân tiểu ly, là hàn thử biểu của tình yêu để đo đếm lòng người, cân đong ký ức trong từng khoảnh khắc: “Ta se lạnh ngọn gió thời yêu nhau”;  “Không dám hoài nghi ngọn gió vô tình”;  Bao nỗi chia xa ngọn gió nhẹ hều”;“Âm u gió chướng”; “Gió đã bốn phương tơi bời tan nát”; “Đã xôn xao gió trong lòng”...

Không phải chỉ tình yêu mới làm ta say mê những bông hoa, những ngọn gió, những ngày thu. Không có tình yêu con người vẫn sống với bao rạo rực phập phồng trước cỏ cây mây gió. Nhưng tình yêu đã giúp Lê Thiếu Nhơn biến cỏ cây mây gió thành những địa chỉ ghi dấu những khoảnh khắc riêng tư độc đáo của riêng mình trong trong cõi vô thường, để gọi hồn những thiên đường đã mất cho nó hiện về sống lại trong khoảnh khắc đầy hoa, đầy gió và đầy sáng tạo ngôn ngữ của thi ca./.