http://lethieunhon.com/index.php vi http://lethieunhon.com/read.php/5626.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Sat, 04 Feb 2012 12:53:55 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5626.htm Ghi chép của đạo diễn điện ảnh Nguyễn Anh Tuấn: “Có một điều thật lạ lùng: dọc đê sông Đuống - một con sông chỉ là chi lưu phụ của sông Cái (sông Hồng), trên một đoạn chưa đầy ba chục cây số mà có tới ít nhất 3 địa danh liên quan đến 3 vụ án oan động trời, đến nỗi nó được mệnh danh là "Con đường oan khuất"! Cách thị trấn huyện Gia Bình không xa là thôn Bảo Tháp xã Đông Cứu- nơi chôn nhau của Tiến sĩ khai khoa Lê Văn Thịnh, một công thần đời Lý bị vu là hóa hổ cướp ngôi vua, phải đày đi Thao Giang, nay có đền thờ ở sườn núi Thiên Thai! Qua chân núi Thiên Thai vài cây số là tới Lệ Chi Viên (xã Đại Lai, Gia Bình). Đi ngược lên một đoạn nữa, là tới lăng mộ và đền thờ Cao Lỗ vương- một trung thần vì khuyên can vua những điều thuộc lẽ phải để giữ nước mà bị An Dương Vương phế bỏ, rồi sau đó bị thiệt mạng oan uổng!”





Vườn Vải Xưa Còn Nhòa Lệ Máu...

NGUYỄN ANH TUẤN   

    Tôi lại về thăm khu di tích Vườn Vải (Lệ Chi Viên) - địa danh đã đi vào lịch sử ở một vùng quê Kinh Bắc xưa, nơi từng xảy ra một vụ án thảm khốc cách đây vừa tròn 570 năm mà cố Viện trưởng Viện sử học Việt Nam Trần Huy Liệu đã khái quát: "...và cái ngày đau xót không những cho Nguyễn Trãi mà còn đau xót cho cả dân tộc nữa là ngày 16 tháng 8 năm Nhâm Tuất (1442) Nguyễn Trãi và cả ba họ đã bị giết bởi lưỡi dao oan nghiệt của cái triều đình hèn hạ và ngu muội do chính ông đã chiến đấu luôn mười năm gian khổ để góp phần xây dựng nên."
      Lần đầu tiên tôi đến đây là đi theo đoàn của ông Hoàng Đạo Chúc- Hội chủ Hội yêu kính Nguyễn Trãi & Nguyễn Thị Lộ, về thắp hương cho hai cụ tại Đền thờ mới xây trong ngày khánh thành vào đầu năm Canh Dần 2010.
     Lần thứ hai, sau vài tháng, cũng đi theo đoàn của ông Hoàng Đạo Chúc- đoàn về để bàn bạc việc xây cổng Đền thờ và vị trí cần thay đổi của Đài Giọt lệ...
     Và lần này, tôi đến một mình, và một mình lang thang trên đất Lệ Chi Viên, như một nhu cầu nội tâm không gì cưỡng nổi...
     Sau khi rời đô về Thăng Long, vua Lý Công Uẩn đã chọn Đại Lai thuộc huyện Gia Định, lộ Kinh Bắc (nay thuộc huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh) để xây dựng Hành cung trên con đường chiến lược nối kinh thành Thăng Long với khu Đông Bắc của nước Đại Việt. Đến Triều Trần, con đường chiến lược này được tiếp tục phát triển để chống quân Nguyên Mông. Sau, trong tôn thất nhà Trần có người phạm lỗi, vua Trần đã cho sửa lại Hành cung và cho người đó ra giữ cung, khi có lệnh mới được hồi triều, nên gọi là Ly cung; đến đời nhà Lê lại đổi tên là cung Yên Hà. Khi vua Lê Thái Tông đã trọng dụng đại thần Nguyễn Trãi, giao cho cụ chức cai quản vùng Đông Bắc và cai quản cung Yên Hà, cụ đã trồng rất nhiều vải ở cung này. Năm 1442, mượn cái chết của vua Thái Tông, triều đình nhà Lê đã vu cho Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ tội giết vua và vu cho đại thần Nguyễn Trãi là chủ mưu, để giết Nguyễn Trãi & Nguyễn Thị Lộ và ba họ Nguyễn Nhị Khê, gây ra vụ án oan kinh động nước Đại Việt! Người đời sau không muốn nhắc đến cung Yên Hà mà chỉ gọi là Lệ Chi Viên (Vườn Vải); và lịch sử gọi vụ án oan này là vụ án Lệ Chi Viên. Do nội chiến Lê - Mạc, Trịnh - Nguyễn và nhiều cuộc kháng chiến kéo dài sau đó, Lệ Chi Viên không được tu bổ, các công trình bị xuống cấp, cùng với sự tàn phá của  thiên nhiên, di tích hầu như đã không còn gì nữa; đến năm 2008 chỉ còn lại một miếu thờ nhỏ đổ nát và mấy cây cổ thụ quanh miếu... Tiến sĩ khoa học Nguyễn Trung Quế, người con của quê hương Đại Lai từng ngậm ngùi tâm sự với tôi: "Buồn quá em ạ! Nhiều người dân Đại Lai, nhất là thế hệ trẻ không biết quê mình có Lệ Chi Viên! Con đường đến Lệ Chi Viên- kể từ tượng đài Lý Thái Tổ - Hà Nội về tới đầu làng chỉ chưa đầy 50 cây số, mà mấy trăm năm qua vắng bóng ngựa xe vì di tích đã thành phế tích..."
     Nhưng giờ đây, cảnh tượng đó đã dần lui vào quá khứ! 
     Lúc chiều tà, tôi lên bờ đê ngắm nhìn cảnh vật và tranh thủ ghi một số hình ảnh làng quê cho bộ phim tài liệu đang thực hiện: "Đường đến Lệ Chi Viên" (thuộc Hãng phim Sao Khuê - Hội Điện ảnh Hà Nội)... Dòng sông Đuống lúc này phủ sương mù mịt, ẩn hiện đôi chiếc thuyền câu... Núi Thiên Thai mờ ảo như còn ấp ủ nỗi niềm riêng của thái sư Lê Văn Thịnh... Phía trong đê, Lệ Chi Viên nằm gọn giữa xóm làng bình dị, như tự ngàn xưa vẫn xanh ngắt ruộng lúa, vườn khoai, bãi dâu; vẫn còn đó những đền chùa miếu mạo cổ rêu phong, và giờ đã xuất hiện thêm Khu tưởng niệm Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ (gồm đền thờ, các bức tượng hai cụ Trãi & Lộ, đài Giọt Lệ và các công trình phụ trợ đang được gấp rút hoàn thiện).
    Giống một sự sắp đặt của tạo hóa, Lệ Chi Viên nằm gần như ở trung tâm một vùng đất dày đặc trầm tích văn hóa & lịch sử lâu đời vào bậc nhất của nước ta - vùng đất dọc đôi bờ sông Đuống từng góp phần quan trọng tạo thành nền văn hiến Kinh Bắc rạng rỡ: đó là vùng Dâu- nơi có chùa Bút Tháp, chùa Dâu, thành Luy Lâu, nơi từng là trung tâm chính trị - kinh tế - văn hóa của nhiều thế kỷ đầu Công nguyên; đó là xứ sở của quần thể chùa Tứ Pháp đặc sắc mà trong đó chùa Dâu từng là trung tâm Phật giáo lớn nhất nước ta- nơi khởi nguồn của Phật Bà Man Nương thuần Việt; đó là những di tích thờ Thánh Tam Giang đã âm phù giúp Lý Thường Kiệt đánh thắng quân xâm lược Tống trên chiến tuyến Như Nguyệt; đó là lăng mộ thờ Kinh Dương vương- thủy tổ của người Việt; đó là chùa Đại Bi gắn với đệ tam tổ thiền phái Trúc Lâm Lý Đạo Tái; đó là bến Bình Than- nơi diễn ra hội nghị quân sự nổi tiếng chống quân Nguyên Mông lần thứ hai do vua Trần Nhân Tông chủ trì; đó là quê hương của dòng tranh dân gian Đông Hồ độc đáo... Và, có một điều thật lạ lùng: dọc đê sông Đuống - một con sông chỉ là chi lưu phụ của sông Cái (sông Hồng), trên một đoạn chưa đầy ba chục cây số mà có tới ít nhất 3 địa danh liên quan đến 3 vụ án oan động trời, đến nỗi nó được mệnh danh là "Con đường oan khuất"! Cách thị trấn huyện Gia Bình không xa là thôn Bảo Tháp xã Đông Cứu- nơi chôn nhau của Tiến sĩ khai khoa Lê Văn Thịnh, một công thần đời Lý bị vu là hóa hổ cướp ngôi vua, phải đày đi Thao Giang, nay có đền thờ ở sườn núi Thiên Thai! Qua chân núi Thiên Thai vài cây số là tới Lệ Chi Viên (xã Đại Lai, Gia Bình). Đi ngược lên một đoạn nữa, là tới lăng mộ và đền thờ Cao Lỗ vương- một trung thần vì khuyên can vua những điều thuộc lẽ phải để giữ nước mà bị An Dương Vương phế bỏ, rồi sau đó bị thiệt mạng oan uổng!

                                   
                           - Một số người trong Hội yêu kính Nguyễn Trãi & Nguyễn Thị Lộ trước  Đài Giọt Lệ ở khu tưởng niệm Lệ Chi Viên ( nhà giáo Hội chủ Hoàng Đạo  Chúc đứng giữa)


    Đêm xuống, tôi đi miên man qua những địa danh cổ như còn mang hơi thở của Ly Cung - Trại Vải xưa: Sông Lai, Bến Cả, Vườn Quan, Vườn Rậm, khu Ba Tòa, Màn Đông, Màn Tiên, Lửa Đền, Cầu Táo, Bến Cống,... và tưởng còn nghe văng vẳng bên tai lời của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng nói về nỗi oan khốc do âm mưu thâm độc và tội ác ghê tởm gây ra mang tên Lệ Chi Viên: “Tội ác này lá rừng Việt không đủ để ghi . Vết nhơ đó nước biển Đông không đủ để rửa”... Ba chữ "Lệ Chi Viên" từ ngót sáu trăm năm qua cho đến tận giờ, và chắc chắn trong cả rất nhiều thế kỷ về sau nữa vẫn sẽ còn tiếp tục lay động tận đáy tâm can và làm rỏ máu trái tim người lương thiện... Tự lúc nào, những gì liên quan đến Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Lộ, Lệ Chi Viên đã đi vào tiềm thức thẳm sâu và trở thành nỗi ám ảnh khôn nguôi về Lương tri, về Nhân nghĩa, về Lẽ phải ở trong tôi? Tôi chỉ biết rõ một điều: trong cuộc đời này, những tên người và địa danh thiêng liêng như thế từ lâu nay đã giống một thứ thuốc thử hiệu nghiệm cho lòng Trung thực, như một sức mạnh phản xạ tức thì đối với những gì là Đểu giả và Bất công!

    Lần thứ hai tôi đến Lệ Chi Viên, có một sự kiện đáng ghi nhớ... Trong đoàn có thượng tướng Phan Trung Kiên, vốn là người yêu say đắm lịch sử - văn hóa dân tộc. Trước bàn thờ hai cụ, trong hương khói, tôi thoáng thấy cặp lệ rưng rưng của vị tướng dạn dày trận mạc, và tôi bỗng hiểu vì sao vị tướng này đã cho treo một bức trướng lớn giữa nhà in Di bút của cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh: "Đất nước Việt Nam ta từ nhiều thế kỷ trước đến nay, đã có không biết bao nhiêu anh hùng cứu nước và xây dựng đất nước. Nguyễn Trãi là một trong những bậc anh hùng đó. Tiếc thay một vị anh hùng đáng tôn kính đó lại bị kết liễu cuộc đời một cách rất thương tâm. Bài học của Nguyễn Trãi mong rằng các thế hệ ngày nay và mãi mãi sẽ là tấm gương sáng soi chung: mọi người phải noi gương oanh liệt của Nguyễn Trãi và những người có chức có quyền không được đối xử với biết bao người có công với đất nước như những bọn tham quan ô lại trước kia đã đối xử với Nguyễn Trãi một cách bất công". Di bút trên đã được tướng Kiên cho in ra nhiều bản, tặng rất nhiều cán bộ các cấp- như một lời nhắc nhở về đạo ứng xử đối với trung thần nghĩa sĩ của Đất Nước. Tướng Kiên cũng đã tặng ngôi đền mới ở Lệ Chi Viên bức trướng in Di bút đáng quý này.

    Trong những câu thơ cổ mà tôi yêu thích và thuộc nằm lòng có câu của cụ Ức Trai: "Họa phúc hữu môi phi nhất nhật/ Anh hùng di hận kỷ thiên niên". Phải chăng xưa nay, thời nào cũng thế, họa phúc nuôi mầm không chỉ một buổi mà anh hùng để hận tới mấy ngàn năm! Thật xót xa! Hy vọng rằng sẽ tới cái thời những chuyện đau lòng như vậy chỉ còn là giấc mộng Nam Kha...!
    Và đêm Lệ Chi Viên, nhiều vần thơ khác mang tâm sự của cụ Trãi mà tôi từng được nghiền ngẫm từ thời sinh viên cứ ào ạt trở về giữa không gian tựa "Đêm ngày cuồn cuộn nước triều đông"... Có một bài hát phổ lời bài thơ Quốc âm "Tùng" do thầy giáo cũ của tôi ở ĐH Sư Phạm Hà Nội sáng tác, tôi những tưởng đã chìm khuất trong bao tầng dĩ vãng, đêm nay chợt hiện về cái giai điệu trầm buồn và xoáy lòng do chính lời thơ đem lại, sống động mồn một dáng vẻ cứng cỏi song cô độc của nhà thi hào - anh hùng dân tộc: "Thu đến cây nao chẳng lạ lùng/ Một mình lạt thở ba đông..." Nỗi đau đời, sự trăn trở, tấm lòng ưu ái mênh mông của cụ Trãi đối với số phận dân lành, đối với vận Nước đã âm thầm lặng lẽ - bằng chính cuộc đời sang sảng "tiếng gươm khua" và "tiếng thơ kêu xé lòng"(1) thấm sâu vào tâm hồn nhiều thế hệ - trong đó có thế hệ của tôi, và đã tự bao giờ mặc nhiên biến thành một thứ tài sản tinh thần mà nếu thiếu chúng, ý nghĩa cuộc sống sẽ bị khuyết đi một mảng quan trọng không gì thay thế nổi!... Chẳng hiểu sao, khi viết cho đứa con gái nhỏ 6 tuổi tôi cũng vận Lệ Chi Viên vào những nỗi buồn u uất khó lý giải của mình: "Dũng cảm lên con, để mai sau nếu có khóc bên thảm án Lệ Chi Viên, con còn có nụ cười sáng lệ trước ngọn đèn xanh hoà mưa đêm(2)…Con sẽ cần tới lòng dũng cảm không chỉ để cõng nổi chiếc cặp sách quá tải trên lưng hay chịu đựng được ánh mắt của cô giáo khi chẳng chịu học thêm, mà còn để có sức dùng được ngọn trúc của Ức Trai dò lòng suối tìm đến cánh rừng Mai nguyên thuỷ của Tình người…"

    Giá trị nhân văn to lớn của di sản tinh thần do Nguyễn Trãi để lại- bao hàm cả tấn bi kịch đau đớn của đời cụ, chỉ có thể được tích hợp hiệu quả và lan tỏa sâu rộng vào đời sống nhiều thế hệ thông qua sự kiên trì và lao tâm khổ tứ của của những người lãnh đạo chính trị, văn hóa, của những nhà khoa học, những nhà giáo, những người yêu lịch sử, v.v. - như qua việc giảng dạy & học tập có chất lượng, qua những công trình nghiên cứu & hội thảo khoa học có ý nghĩa thực chất về cuộc đời và sự nghiệp văn chương của cụ, qua những Di tích lịch sử trang nghiêm và ấm cúng mà trong khói hương hòa quyện sự suy tưởng, cả nỗi buồn đau xé lòng cũng có tác dụng thanh lọc và nâng cao tâm hồn... Công việc thầm lặng và đôi khi cũng rất chơi vơi của những người thuộc Hội yêu kính Nguyễn Trãi & Nguyễn Thị Lộ ở nhiều địa phương trong vài năm qua thực ra cũng đã góp phần không nhỏ trong việc đưa vẻ đẹp cùng sức mạnh tâm hồn - tư tưởng của hai cụ dần trở thành một nhu cầu cấp bách trong đời sống tinh thần cộng đồng; đặc biệt là, giữa cái thời buổi chủ nghĩa thực dụng làm trơ lỳ cảm xúc về cái Đẹp và sự Cao thượng thì điều đó càng thật đáng trân trọng!... Nhưng cái công việc mang tầm vóc của một sự nghiệp lâu dài và gian khổ đó gặp phải không ít trở ngại- bởi sự thiếu hiểu biết, thiếu tầm nhìn, thiếu tinh thần trọng thị, thiếu sự động não..., thậm chí bởi ý đồ đề cao cá nhân! Có đôi ba nhà văn cỡ tầm tầm, cũng chịu khó tìm tòi nghiên cứu sử liệu nhưng đã viết ra những dòng báo những trang văn báng bổ nhân cách bà Nguyễn Thị Lộ một cách đáng xấu hổ- qua đó vô tình hạ thấp Nguyễn Trãi, khiến công luận phẫn nộ!... Nhà giáo Hoàng Đạo Chúc có kể lại: khi ông đề xuất ý định tổ chức Hội thảo để minh oan cho Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ với một quan chức ở Bộ văn hóa - Thông tin (cũng là một nghệ sĩ có tên tuổi) để mong tìm được sự động viên ủng hộ từ phía Chính quyền và ngành dọc, thì ông được trả lời một cách thẳng thừng và cũng "thâm thúy" như sau: Bà Lộ đâu phải là vợ chính thất của Nguyễn Trãi mà đáng làm Hội thảo!
      Nhưng cuộc đời vẫn cứ vận hành và sắp xếp các giá trị theo một quy luật công bằng trong tận đáy bản chất nghiệt ngã của nó - bất chấp mọi mưu mô gian ngoan quỷ quyệt của bè lũ tìm cách tiêu diệt Nguyễn Trãi & Nguyễn Thị Lộ xưa kia lẫn sự thờ ơ ích kỷ và nông cạn của con người hiện tại... Cũng như ở vụ án hồ Dâm Đàm (Hồ Tây), trong khi triều đình phong kiến đương thời và giới sử gia mũ cao áo dài nhất loạt áp đặt cho Thái sư Lê Văn Thịnh tội hóa hổ để hòng cướp ngôi vua, thì người dân thường ngay từ đầu đã hết lòng bênh vực sự trong sạch của ông, và tôn ông làm Phúc thần thành hoàng làng trong nhiều làng xã dọc hai bờ sông Đuống... Không cần đợi đến Hội thảo minh oan và tôn vinh cho mình, bà Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ hàng trăm năm qua vẫn đã sống trong trong lòng người dân Tân Lễ - Thái Bình và người dân vùng Khuyến Lương - Hà Nội như một biểu tượng của vẻ đẹp phụ nữ có nhân cách cao quý và học thức sáng láng...Theo tìm hiểu của nhà văn Hoàng Quốc Hải, học giả Lê Thước đã tới Lệ Chi Viên cả tháng ròng (khoảng những năm 1958-1959) và đã viết một tập bản thảo có tên "Về quê Đại". Không ai nhớ rõ bản thảo đó đã viết những gì, bởi người được cụ Lê Thước trao giữ hộ đã đốt đi vì sợ "họa văn tự" 3. Song tôi đoan chắc rằng: cụ Lê Thước đã tới Lệ Chi Viên để tìm thêm chứng cớ nhằm vạch rõ thực chất vụ thảm án, vì năm 1956, chính cụ là một trong những nhà nghiên cứu đầu tiên đã "Thử xét lại cái án Nguyễn Trãi" trên tinh thần khoa học hiện đại 4... Và một hội thảo khoa học quy mô lần đầu tiên về Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ đã được tổ chức giữa Thủ đô Hà Nội vào cuối năm 2003 với sự tham gia của đông đảo các nhà khoa học, nhà văn, nghệ sĩ...( Tập kỷ yếu Hội thảo in ngay sau đó: "Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ với thảm án Lệ Chi Viên", 528 trang- Nxb Văn hóa Thông tin, 2004). Những năm gần đây, với sự quan tâm của Chính quyền, nhân dân địa phương, các nhà khoa học, các nhà hảo tâm công đức, đặc biệt là với những nỗ lực không mệt mỏi của nhà giáo Hoàng Đạo Chúc cùng các Hội viên Hội những người yêu kính Nguyễn Trãi & Nguyễn Thị Lộ, đến năm 2009, Đền thờ - công trình chính của toàn thể Khu lưu niệm ở Lệ Chi Viên đã được dựng lên. Sau đó ông Chúc cùng các thành viên của Hội đã tiếp tục vận động các nhà tài trợ và rất nhiều người tâm huyết đồng lòng góp công, góp của để có một Lệ Chi Viên không chỉ hồi sinh mà còn hiện diện xứng với tầm của nó. Trong đà vận động đó, tới ngày 12 tháng 8 năm 2010, Lệ Chi Viên đã được UBND tỉnh Bắc Ninh cấp bằng di tích lịch sử, đánh một mốc son cho những giai đoạn sắp tới của Lệ Chi Viên.

    Giữa lúc Khu Tưởng niệm đang được hình thành tại Lệ Chi Viên, hàng ngày, từ nhiều vùng quê Kinh Bắc và khắp nơi trên cả nước, nhiều cá nhân và đoàn hành hương đã tìm đến Lệ Chi Viên để thắp hương tưởng nhớ hai cụ, xin được đóng góp công của cho Di tích; nhiều tổ chức, cá nhân ở Tân Lễ - Thái Bình (quê bà Lộ) và ở Thường Tín - Hà Nội (quê Nguyễn Trãi) đã đề nghị được cung tiến hàng nghìn cây vải về Lệ Chi Viên để mong khôi phục Vườn Vải... Tôi được nghe cán bộ xã kể lại: có người đã nhiều lần về Lệ Chi Viên để cất công tìm hiểu về hệ thống di tích cũ, về huyền sử lưu truyền trong dân gian, vẽ ra cả bản đồ di tích nữa, để mong góp phần giúp người thời nay hiểu rõ thêm về thực chất vụ thảm án; và theo tôi, còn hơn thế, để có thêm cơ hội được đắm chìm vào cội nguồn tinh thần của Danh nhân... Trên thực tế, Lệ Chi Viên đã và đang còn là một hiện trường của một vụ án lớn giúp cho các nhà khoa học tiếp tục tìm tòi khai thác những chứng cứ đáng tin cậy để khẳng định ngày càng thuyết phục hơn: cái chết thảm khốc của Nguyễn Trãi & Nguyễn Thị Lộ cùng hơn ba trăm người là âm mưu của một thế lực đen tối trong triều đình nhà Lê muốn trừ khử một tài năng quá lỗi lạc, một nhân cách quá cao thượng - để từ đó không chỉ minh oan, mà còn để đánh giá, tôn vinh một cách tương xứng công đức lớn lao của hai cụ Trãi & Lộ cùng sức tỏa rạng sâu rộng của công đức ấy đối với lịch sử và đối với cuộc sống hiện tại!
     Trong tương lai gần, với tiềm năng văn hóa - lịch sử sâu dày và bi tráng sẵn có của mình, với sự quan tâm đầu tư thích đáng hơn nữa, Lệ Chi Viên mặc nhiên sẽ phải trở thành một địa điểm du lịch văn hóa - sinh thái quan trọng trong hệ thống quần thể du lịch văn hóa dọc vùng sông Đuống nói riêng và cả vùng Kinh Bắc nói chung! Một vị lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh nói với chúng tôi: Tỉnh đang có ý định xây dựng một tour du lịch đặc biệt mang tên: "Du lịch oan khuất" trên vài chục cây số dọc sông Đuống...
    Đêm Lệ Chi Viên buốt lạnh. Đâu đây như vẫn còn phảng phất vẻ hoang dã liêu trai đậm màu sắc phương Đông cổ xưa của cái thời lưu truyền những huyền thoại độc địa đến kinh hoàng về Rắn báo oán, và Vườn Vải xưa dường còn chưa thôi nhòa lệ máu trong lòng người...
     Nhưng bên cạnh nỗi cảm hoài xót xa chưa thể vợi bớt mỗi khi nghĩ về vụ thảm án, bên cạnh cái khát khao được hình dung một cách cụ thể những khung cảnh đã diễn ra cái sự kiện đau đớn ngót sáu trăm năm trước, giờ đây lòng tôi chợt dấy lên một niềm rạo rực khôn tả: Lệ Chi Viên đang bắt đầu một cuộc sống mới mẻ mà ở đó, những giá trị tinh thần bất tử được tỏa ra từ tâm hồn - sự nghiệp của hai cụ Nguyễn Trãi & Nguyễn Thị Lộ sẽ có thêm dịp được thẩm thấu vào cuộc đời, để hòa vào nguồn suối vô tận của lòng Nhân cùng những Phẩm giá làm Người đích thực...

                                            Đầu năm Nhâm Thìn 2012
_______________
1. Thơ Tố Hữu
2. "Ngọn đèn xanh hòa mưa đêm": Ý thơ Nguyễn Trãi
3. Theo Hoàng Quốc Hải: "Lệ Chi Viên! Lệ Chi Viên!" ( Những dấu chân, những nẻo đường- Nxb Phụ nữ, HN, 2005)
4. Bài viết của Lê Thước - Trương Chính (in trong Tập san Văn Sử Địa số 24, tháng 1/1957)




]]> http://lethieunhon.com/read.php/5625.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Fri, 03 Feb 2012 08:16:11 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5625.htm Họa sĩ Nguyễn Quốc Dũng sinh năm 1959 tại Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp ĐH Mỹ thuật Công nghiệp, ông có nhiều năm làm họa sĩ tại Công ty tem VN. Nhân không khí mùa xuân ấm áp, họa sĩ Nguyễn Quốc Dũng giới thiệu 20 tác phẩm sơn dầu mới nhất của mình với công chúng phương Nam qua triển lãm mang tên “Giọt xuân” khai mạc sáng ngày 4-2-2012 tại gallery Tự Do – TPHCM. Trong tranh Nguyễn Quốc Dũng, các thiếu nữ Hà Nội hiện ra thanh lịch, duyên dáng và quyến rũ. Vẫn với bút pháp tả thực, các nhân vật và cảnh vật được thể hiện tinh tế đến từng chi tiết. Màu sắc và ánh sáng được phối hợp hài hòa, làm nổi bật các chủ thể cần nhấn mạnh…




                                 
                                           Hoài niệm



                                 
                                          Thanh bình



                                 
                                         Thanh nữ


                                 
                                            Ngày và đêm

]]> http://lethieunhon.com/read.php/5624.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Fri, 03 Feb 2012 03:35:10 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5624.htm “Vong Bướm” là thể nghiệm mới của Nguyễn Huy Thiệp: lần đầu tiên ông viết kịch bản chèo. Nguyễn Huy Thiệp viết chèo bởi theo ông đó là một loại hình nghệ thuật đặc sắc, đậm chất Việt Nam, hấp dẫn bởi sự giản dị nhưng cũng rất ảo của nó. Hơn thế nữa, trong thời hiện đại, nhà văn cho rằng chèo đang bị dung tục hóa một cách thô bạo, và ông viết như một cách lưu giữ truyền thống. Ngôn ngữ chèo sử dụng phần nhiều là thơ lục bát, nên đây cũng là lần đầu tiên Nguyễn Huy Thiệp dấn thân với thể thơ truyền thống này. Tác phẩm gồm hai kịch bản chèo “Vong Bướm”  và “Truyền thuyết tìm vua”.




NGUYỄN HUY THIỆP THỜI VONG BƯỚM

Nguyễn Huy Thiệp sinh năm 1950 tại huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội. Ông bước vào văn đàn năm 38 tuổi, cái tuổi muộn màng cho một người cầm bút, nhưng xuất hiện là nổi tiếng ngay. Những Tướng về hưu, bộ ba truyện lịch sử, Không có vua, Những ngọn gió Hua Tát, Những bài học nông thôn, Sang sông… đã khiến tên tuổi Nguyễn Huy Thiệp sáng rỡ trên văn đàn.
Nguyễn Huy Thiệp khai phá những mảng khuất tối trong đời sống đô thị, đời sống nông thôn, những ngóc ngách bí ẩn trong tâm hồn con người, khuấy đảo lên những vấn đề người ta hay né tránh, khước từ lối suy nghĩ một chiều dễ dãi. Cuộc sống và con người hiện lên trong truyện Nguyễn Huy Thiệp sắc nét, vừa xù xì nham nhở, thậm chí kinh dị, vừa đẹp, vừa buồn. Và ẩn sau những giữa rậm rạp chữ nghĩa là tư tưởng xuyên suốt của của nhà văn: nương vào tự nhiên mà sống.
Nguyễn Huy Thiệp là một phù thủy về ngôn ngữ, giọng văn của ông trong trẻo, huyền ảo khi viết về những huyền thoại miền sơn cước; lạnh lùng đến ghê rợn khi viết về hiện trạng đời sống thành thị; chua xót khi viết về đời sống nông thôn; tự tín khi viết về lịch sử; pha lẫn với chất ma mị, cười cợt, triết lý rải khắp các trang văn…
Mới lạ và độc đáo trong cả nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật, nên trong suốt những thập kỷ qua, Nguyễn Huy Thiệp là nhà văn có khả năng kích thích đối thoại mạnh nhất, đặt ra được nhiều vấn đề hứng thú nhất, gây tranh cãi nhiều nhất.
Truyện ngắn của ông được dịch sang tiếng Pháp, Anh, Italia, Thụy Điển, Đan Mạch, Hà Lan, Đức, Hàn Quốc, Nhật Bản và Indonesia. Ông đã vinh dự đuợc tặng Huân chương Văn học nghệ thuật Pháp năm 2007, nhận Giải thưởng Văn học Premio Nonino, Italia năm 2008.
Một mảng sáng tác quan trọng nữa của nhà văn là kịch. Kịch của ông mang phong cách hiện đại, mang sức nặng của đối thoại và truy vấn những vấn đề lớn của cuộc sống: hiện thực, đạo đức, quyền lực, cách mạng, tình yêu… Một số vở đã được công diễn và gặt hái thành công.

Vong Bướm là thể nghiệm mới của Nguyễn Huy Thiệp: lần đầu tiên ông viết kịch bản chèo. Nguyễn Huy Thiệp viết chèo bởi theo ông đó là một loại hình nghệ thuật đặc sắc, đậm chất Việt Nam, hấp dẫn bởi sự giản dị nhưng cũng rất ảo của nó. Hơn thế nữa, trong thời hiện đại, nhà văn cho rằng chèo đang bị dung tục hóa một cách thô bạo, và ông viết như một cách lưu giữ truyền thống. Ngôn ngữ chèo sử dụng phần nhiều là thơ lục bát, nên đây cũng là lần đầu tiên Nguyễn Huy Thiệp dấn thân với thể thơ truyền thống này.
Tác phẩm gồm hai kịch bản chèo Vong Bướm và Truyền thuyết tìm vua.

1. Vong Bướm là câu chuyện lấy cảm hứng từ cuộc đời và tác phẩm của nhà thơ Nguyễn Bính (1917-1966), cũng là của nhiều văn nghệ sĩ khác đương thời. Thi sĩ Điệp Lang xuất thân từ nông thôn, không gian biểu tượng cho văn hóa tâm linh và các giá trị đạo đức truyền thống của người dân Việt. Chàng bỏ quê đi ra thành phố để kiếm tìm lý tưởng Chân - Thiện - Mỹ. Nhưng Điệp Lang phải lên chuyến tàu định mệnh, phải ký khế ước bán linh hồn với Ma vương, làm bạn cùng bốn con quỷ Rượu chè, Sắc dục, Cờ bạc và Ma túy, phải vượt qua bốn ngọn núi Sinh, Lão, Bệnh, Tử. Kết cục, Điệp Lang đã chết khi chưa đến được với ánh sáng mình khao khát.
Đọc Vong Bướm, không thể không nhớ đến loạt nhân vật văn sĩ, thi sĩ, nghệ sĩ trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp: Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Tú Xương, Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Bính, Đồng Đức Bốn, và những nhân vật chỉ có tên chung là thi sĩ, nhà thơ. Nhà văn dành tình cảm đặc biệt cho những nhân vật này, và Điệp Lang không phải là ngoại lệ. Chàng mang khát vọng lớn lao đi tìm sự TỈNH THỨC, nhưng để đạt khát vọng ấy, Điệp Lang buộc phải nhúng mình xuống bùn, và bi kịch thê thảm là ở đó: muốn đến với sự thanh cao thì phải dầm mình trong cái dung tục, nhưng một khi đã dung tục rồi thì không thể với tới cái thanh cao tuyệt đối. Như Điệp Lang, lớp lớp những xác bướm, vong bướm đã chất trên con đường đi tới cái đẹp. Nguyễn Huy Thiệp cũng từng diễn đạt ý này trong bài viết “Nhà văn và 4 trùm mafia”: "Cuộc đấu tranh của nhà văn là nhằm hướng con người thoát khỏi những mê man về quyền lực chính trị, ái tình, tiền bạc và cuồng vọng hóa thánh chính mình. Ở đây, nhà văn là kẻ phải một mình chống bốn trùm mafia. Có thể nói, chọn nghề văn là chắc chắn chọn sự thất bại về mình, bởi vì trong mỗi con người ai cũng phải dính dấp đến bốn phạm trù này, không sao thoát được. Vừa chấp nhận nó, vừa thoát được nó, vẫn giữ được đạo, đấy là ước mơ của người cầm bút."
Nhưng dù thế nào, chàng thi sĩ Điệp Lang vẫn là một hình ảnh đẹp, lãng mạn và bi tráng, vừa khiến cảm phục bởi sự dấn thân, dũng khí, bản lĩnh, vừa gây xót thương bởi sự yếu đuối và thân phận cô đơn của mình. Điệp Lang mới chỉ chạm đến Chân – Thiện – Mỹ, nhưng đó là một giá trị: với những cái chạm như thế, nhân loại đã và đang từng chút từng chút nhích lên.

2. Truyền thuyết tìm vua được viết trên cảm hứng về cuộc đời chúa Chổm, một nhân vật đặc biệt ở trong lịch sử. Cuối thế kỷ XVI ở Việt Nam, nhà Lê sơ đến buổi suy đồi, xã tắc rối ren. Khi Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê, Hưng quốc công Nguyễn Kim tập hợp các công thần nhà Lê giương cao ngọn cờ “phù Lê diệt Mạc”. Nguyễn Kim và con rể Trịnh Kiểm đã tìm ra chúa Chổm - giọt máu nhà Lê duy nhất còn sót lại tôn phò làm vua, mở ra thời kỳ lịch sử Lê trung hưng tồn tại 255 năm với 16 đời vua.
Truyền thuyết tìm vua không kể lại toàn bộ chi tiết sự tích ấy mà chỉ nhấn mạnh ở cuộc tìm kiếm một ông vua của cha con Nguyễn Kim, Trịnh Kiểm. Đi từ lịch sử/ Đến chốn dân gian/ Đi từ trong làng/ Đi ra ngoài phố/ Không không có có/ Tìm Đạo tìm vua. Nguyễn Huy Thiệp mượn chuyện lịch sử để nói chuyện đời, để nói về cuộc tìm kiếm đạo – đường sống của con người nói chung, bất kể đạo ấy là một ông vua hay không phải ông vua. Không vua, không đạo sẽ loạn, có vua, có đạo, thiên hạ sẽ thái bình, con người có thể yên tâm mà sống. Điều này không khỏi khiến người ta liên tưởng đến truyện ngắn Không có vua của Nguyễn Huy Thiệp: cái gia đình vô đạo của lão Kiền ô trọc đến rợn người, chỉ khi một người phụ nữ - người mẹ xuất hiện, và một đứa trẻ ra đời, như một biểu tượng của tự nhiên, của đạo, thì cái ô trọc ấy mới được giải tỏa.
Truyền thuyết tìm vua cũng thể hiện nhiều tư tưởng của Đạo giáo, đặc biệt là tư tưởng sống vô vi, không đua tranh, không so bì. Chương Chổm dạo chơi với các ông Sinh, Lão, Bệnh, Tử hay những bài hát của dàn đồng ca mang nhiều ngụ ý về thân phận con người: cuộc đời ngắn ngủi mà con người phải trôi dạt kiếm ăn, tranh chấp hơn thua, chịu thiên tai địch họa, rốt cục cũng chỉ còn nắm xương tàn, vậy sống khổ sở chẳng vô nghĩa hay sao? Bởi thế mẹ Chổm, vừa choáng ngợp với thân phận đế vương của con trai đã ngay lập tức hối hận, bởi vì Đã vào đến chốn công danh/ Không thành ra bã cũng thành ra khuôn!
Vậy tìm đạo không phải để phục vụ một mục đích vụ lợi cụ thể nào, mà là tìm một cách sống vui. Có thể lấy đoạn thơ này làm ý chung cho cả Truyền thuyết tìm vua:
Vô vi khoái lạc tràn đầy,
Quên đi sống thác mới hay anh hùng!
Đường trần gót nhẹ thung dung,
Núi cao vực thẳm muôn trùng đường xa.
Rộn ràng vui vẻ hát ca…
Nguyễn Huy Thiệp yêu thơ lục bát nhưng làm thơ lục bát một thách thức lớn đối với nhà văn. Ông quan niệm thơ là mẹ của các thể loại văn học, nên nó có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Ông chưa từng viết bài thơ nào nhưng những đoạn thơ trong các truyện ngắn trước đây đã gây nhiều ấn tượng bởi chiều sâu suy tư và âm điệu day dứt. Có thể nói trong Vong Bướm, khó mà chọn ra một đôi câu thơ trội hẳn để đứng riêng, nhưng cái hay lại nằm ở giọng điệu của cả đoạn, cả chương, cả tác phẩm, giọng điệu này để lại một dư âm miên man, vừa buồn lại vừa tươi sáng. Hơn nữa, ở cả hai tác phẩm, Nguyễn Huy Thiệp vẫn giữ được cái duyên, cái tài trong xây dựng đối thoại: rất hài hước, bất ngờ và thâm thúy, có thể cùng lúc khiến người đọc bật cười và nhíu mày suy tư.

NHÃ NAM giới thiệu


]]> http://lethieunhon.com/read.php/5623.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Thu, 02 Feb 2012 09:13:33 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5623.htm Nhà thơ Triệu Từ Truyền quan niệm: “Khi một người cầm cây bút hay gõ bàn phím là muốn tạo ra một chuổi từ ngữ; những từ đó là những vật thể kết hợp do mực và giấy, mực và giấy cũng được hình thành từ nguyên tử và những hạt tự do. Vô số nguyên tử và hạt ấy chỉ thành một câu văn, câu thơ khi nó được sắp xếp theo tư tưởng và tình cảm của tác giả theo quy ước của cộng đồng, nhưng sự tham gia của ý thức vào từ và câu chưa đầy đủ để gọi là văn hay thơ. Phải chăng cần phải có sóng năng lượng tâm linh tham gia vào sóng ánh sáng của câu chữ để viết và đọc mới sáng tạo nên tác phẩm văn học? Hạt vũ trụ xuyên qua não và tim cũa tác giả rồi cũng đi qua mực và giấy bên ngoài, hàng tỷ tỷ hạt như thế làm sao mà không tương tác vào nguyên tử của những câu văn, câu thơ, dưới dạng sóng giao thoa với nhau…”




Tâm Linh ảnh hưởng thế nào đến quá trình Sáng Tác ?

TRIỆU TỪ TRUYỀN

Bài viết này chỉ tiếp cận tương tác tâm linh vào quá trình sáng tác, đương nhiên có luận giải bối cảnh và những nhân tố can dự vào hiện tượng đó. Với khoảng 2000 từ cho một chủ đề phức hợp không thể trình bày theo bố cục của nhà trường, càng không thể hành văn thiếu cô đặc, đôi chỗ tầng ý ở ngoài lời chữ.  Rất mong đọc giả cảm thông những sai sót nếu có, và góp ý để chủ đề dần sáng tỏ.
    Tâm theo nghĩa gốc nguyên thuỷ của từ là bộ phận ở giữa mỗi vật thể (lạp tâm nhi/ sợi bấc nến); hoặc ruột một loài cỏ dùng thắp đèn (đăng tâm thảo); suy ra Tâm là ở giữa sâu bên trong, khó nhìn thấy, quan trọng bậc nhất làm nên tự tính của mỗi chỉnh thể.
    Linh theo nghĩa gốc nguyên thuỷ có 4 ý chính: - tinh thần con người (linh hồn); - vị thần của thiên nhiên (sơn linh/ thần núi); - nhanh trí (tâm linh như thủ xảo/ khéo tay nhanh trí – thông hiểu ( đại ngu giã chung thân bất linh/ hạng đại ngu suốt đời không thông hiểu). Linh không sờ nắm được, Linh có thể tồn tại trong hồn, trong trí, và cả trong tự nhiên (với con người là thân xác).
     Từ ý niệm nêu trên có thể hiểu: Tâm Linh là năng lượng tương tác vào chất vô cơ, vào  hữu cơ (thân xác), vào thức (ý thức, tiềm thức và vô thức). Năng lượng tâm linh không như năng lượng vật chất hình thành từ neutron, proton, électron và các loại hạt hạ nguyên tử khác, kể cả photon (hạt ánh sáng), năng lượng tâm linh có sức mạnh kỳ diệu bao trùm, nhưng xuất hiện không đồng đều, không tất yếu, không liên tục ở mỗi cá thể.
Dụng cụ thực nghiệm của loài người  dùng để tìm hiểu thế giới vật chất nên không thể làm thí nghiệm trong thế giới tâm linh. Song, nhận biết về năng lượng tâm linh, ai cũng có thể chiêm nghiệm, mặt khác những nhà khoa học phương Tây cũng đồng thuận: “tính xác thực của một khoa học không nhất thiết tuỳ thuộc vào phép đo vật lý, cũng như các phương trình toán học phức tạp. Một giả thiết có thể kiểm chứng bằng kinh nghiệm bên trong mà không hề thiếu tính chặt chẽ.” (Matthiew Ricard - Cái vô hạn trong lòng bàn tay - NXB Trẻ - 2006)

Đối với năng lượng vật chất, không phải ai cũng biết  sử dụng những dụng cụ thực nghiệm, và tạo môi trường tương thích mới làm thí nghiệm thành công, cộng đồng nhân loại tin vào kết luận một nhóm nhà khoa học chuyên môn. Ai muốn trở thành nhà vật lý đều dày công học tập, đôi khi tự giam mình gần cả đời trong phòng thực nghiệm. Cũng vậy, muốn trực nhận được phần lớn tương tác của tâm linh, cũng phải dày công tịnh tâm, trong điều kiện minh mẫn và lương thiện. Hơn thế nữa, trải nghiệm tiếp cận năng lượng tâm linh bằng nội tâm cũng là một phương pháp khác của khoa học, vì khoa học thực nghiệm đã từng áp dụng phương pháp này, Trịnh Xuân Thuận đã kể: “các thực nghiệm được tiến hành thuần tuý bởi tư duy rất hữu ích trong vật lý… Chẳng hạn để nghiên cứu bản chất của không gian và thời gian, Einstein đã tưởng tượng mình cưỡi lên một hạt ánh sáng, để suy nghĩ về lực hấp dẫn, ông đã tưởng tượng mình đứng trong cầu thang máy rơi tự do trong chân không” (Cái vô hạn trong lòng bàn tay -NXB Trẻ - 2006).

  Cho đến nay không thiếu những hiện tượng thuộc về năng lượng tâm linh được mô tả qua sách báo và những phương tiện truyền thông khác. Theo lệ thường chia tương tác tâm linh ra làm hai nhóm: tâm thụ và tâm tác. Tiếp nhận sức mạnh tâm linh, nên gọi là Tâm Thụ. Tâm thụ, thường dùng là Thấu Thị, thi sĩ Pháp Arthur Rimbaud nổi danh là nhà thơ thấu thị, như thần giao cách cảm, tiên tri, mặc khải, sáng tác hay kỳ diệu… Tâm là tác nhân duy nhất được đưa vào nhóm tâm tác, người khác kiểm chứng được, "Bản chất của cái Tâm là nó có thể hiện thực hóa được bất kỳ điều gì mà nó nghĩ đến với cường độ tập trung đủ mạnh" (Vivekananda), nên hiện tượng này là Tâm Tác (hô phong hoán vũ, phát công chữa bệnh từ xa, thấy nội tạng, tìm mộ liệt sĩ, di dời vật thể…) theo người viết bài này không cần thiết phải chia ra tâm thụ và tâm tác, vì nếu không tiếp nhận năng lượng tâm linh không thể có hành vi sử dụng năng lượng tâm linh.

Năng lượng tâm linh sinh ra từ đâu và do đâu? Xin được trả lời bằng một đoạn nói về tâm linh của bài viết trước đây:
 “Năng lượng ấy  do tương tác của: Những vũ trụ hình thành từ phản vật chất (tạm gọi là vô hình) khác với vũ trụ mà con người đang sống và quan sát được; Ý thức tối của vật chất tối (các nhà khoa học cho rằng vật chất tối chiếm đến 70% vật chất trong vũ trụ, tạo thành cấu trúc và phát triển của các thiên hà, giữ cho trái đất không bị mặt trời hút vào thiêu cháy hoặc ngươc lại lao vào vụ trụ tối tăm lạnh lẽo…) ; Ý chí, khát vọng, đam mê của con người còn lại sau khi thân xác đã mất đi; Và còn nữa mà lời chữ của loài người không mô tả hết được, có thể nhận biết được bằng trực cảm hay thiền quán.
Khái niệm tâm linh không giống với quan niệm của hữu thần về tâm linh; nghĩa là tất cả không phải do một đấng toàn năng (Thượng đế) tuyệt đối chi phối; mà là sức mạnh của năng lượng dấu mặt chi phối tấm lưới vũ trụ, trong đó có vũ trụ  của loài người (3 chiều không gian + 1 chiều thời gian) chỉ là một mắt lưới mà thôi. (lý thuyết siêu võng cho rằng thực tại có 9 chiều không gian và một chiều thời gian, nghĩa là có những vũ trụ 5 chiều, 7 chiều.v.v.. Hawking viết trong quyển Vũ trụ trong vỏ hạt dẻ:
“không biết tôi ở đây(vũ trụ này) là hình hay là bóng của tôi ở kia (vũ trụ khác)” .

Với tri kiến này, Tâm linh không có thuộc tính duy tâm và đồng thời cũng không có thuộc tính duy vật, không có gì chung với những bài viết khác về tâm linh để minh hoạ cho tín ngưỡng đa thần hay độc thần, cho học thuyết chính trị hay có lợi cho người hành nghề ngoại cảm, và thậm chí lẫn lộn với mê tín hoặc trò xảo thuật. Luận sư tâm linh Osho dù phủ nhận định nghĩa tâm linh là chống lại duy vật, nhưng giới hạn tâm linh vào chủ thể. Osho cho rằng tính chủ quan thuần khiết là tâm linh… Phải chăng đấy là cách luận giải tâm linh của triết học nhị nguyên, chưa thấy hết sức mạnh của năng lượng tâm linh? Biểu hiện của tâm linh chắc chắn không phải do chủ quan  thuần khiết. Ở đây, tâm linh là năng lượng, lan toả như sóng để có hiện tượng thần giao cách cảm, tiên tri, sáng tạo nghệ thuật…; đồng thời có thể tạo ra khối lượng có sức mạnh dịch chuyển vật thể, xoá nhoà mầm bệnh, ráp nối tức thì xương bị gãy…. 
 “… Năng lượng tâm linh tương tác vào thiên hà, vào hệ mặt trời, vào trái đất; tương tác vào hạt hạ nguyên tử, vào tế bào, vào thân xác, vào tinh thần của mỗi người. Tương tác tâm linh cũng không liên tục mà theo những bước nhảy lượng tử, đầy tính xác suất. Vì vậy, con người không chỉ là thân xác có ý thức mà còn bao bọc bởi tâm linh, năng lượng tâm linh mạnh hơn vật chất và ý thức, nhưng không đồng đều cho mỗi cá thế. Tâm linh sẽ can thiệp đúng lúc vào sáng tác của văn thi sĩ, quyết định phút xuất thần của thiên tài cho ra những tác phẩm hay, độc đáo, tối ưu.” (trích bài viết Tại sao văn học Việt Nam tụt hậu).
Đoạn viết trên không phải là dự cảm, mà là hệ quả của thực nghiệm khoa học bằng phương pháp nội tâm, dĩ nhiên cũng là một lý thuyết cần tiếp tục suy nghiệm.
 Ánh sáng không chỉ là lượng tử năng lượng (Max Planck) mà còn là lượng tử của tâm linh, nếu như độc giả đồng thuận với Goethe ánh sáng có bản chất tâm linh với nhiều màu sắc là những hành vi và nỗi đớn đau của ánh sáng. Làm thế nào mà ánh sáng tạo ra được loài người, trong đó có văn thi sĩ? Câu hỏi đó chỉ giải đáp được khi khoa học hoà giải hoà hợp với phương pháp tâm linh.
Trường phái Não Luận (cérébrocentriseme) luận giải rằng Tâm chỉ là hiệu ứng, là tác dụng của bộ não, của hệ thần kinh, của hệ nội tiết,của mô tế bào não. Trường phái Tâm Luận (psychocentriseme) khẳng định tâm là một hữu thể, độc lập và chi phối não. Tâm có trước sử dụng não làm công cụ thể hiện, não tương tự một màn hình còn Tâm là đài phát.

Theo người viết bài này, cách phân chia ấy là theo tư duy cũ, lệ thuộc triết học lỗi thời từ thế kỷ 19 trở ngược về cổ đại. Tâm linh bao trùm cả Tâm và Vật, xuất hiện theo xác suất, như phần đầu đã nêu trong khái niệm. “Thế kỷ XX, Vật lý có hai thành tựu: Thuyết tương đối và Thuyết lượng tử. Thế kỷ XXI, theo như tiên đoán của nhiều học giả nổi tiếng, sẽ được đánh dấu một bước tiến vĩ đại, đó là sự nhận thức được rằng, Khoa học và Tâm linh không đối nghịch nhau.”(GS.VS Đào Vọng Đức, nguyên viện trưởng Viện Vật lý, nguyên giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tiềm năng Con người về Khoa học và Tâm linh)
Đến đây đã nêu khá đủ luận cứ để trình bày năng lượng tâm linh trong quá trình sáng tác văn học.
Khi một người cầm cây bút hay gõ bàn phím là muốn tạo ra một chuổi từ ngữ; những từ đó là những vật thể kết hợp do mực và giấy, mực và giấy cũng được hình thành từ nguyên tử và những hạt tự do. Vô số nguyên tử và hạt ấy chỉ thành một câu văn, câu thơ khi nó được sắp xếp theo tư tưởng và tình cảm của tác giả theo quy ước của cộng đồng, nhưng sự tham gia của ý thức vào từ và câu chưa đầy đủ để gọi là văn hay thơ. Phải chăng cần phải có sóng năng lượng tâm linh tham gia vào sóng ánh sáng của câu chữ để viết và đọc mới sáng tạo nên tác phẩm văn học? Hạt vũ trụ xuyên qua não và tim cũa tác giả rồi cũng đi qua mực và giấy bên ngoài, hàng tỷ tỷ hạt như thế làm sao mà không tương tác vào nguyên tử của những câu văn, câu thơ, dưới dạng sóng giao thoa với nhau. “Sáng tạo thơ chính là ở thần khí của bài thơ, thi sĩ chiết ra từ dòng năng lượng tâm linh hoà nhập vào ngôn ngữ thơ tạo ra dung lượng mỗi bài thơ…” (Những chữ qua cầu tâm linh - NXB Văn Học - 2/2008).

 Tuy vậy, không phải người cầm bút nào cũng được năng lượng tâm linh tương tác hoàn hảo, tương tự như mỗi bộ não cấp độ trí tuệ không ngang nhau. Người sáng tác thiểu tâm linh như thiểu trí, thiểu tâm linh còn trầm trọng hơn, thiểu tâm linh không thể có tác phẩm đặc sắc được.
Những người được xã hội phân công cầm quyền, nên hiểu trí thức trong đó có văn thi sĩ đích thực là những người phong phú trí tuệ và đậm đặc năng lượng tâm linh, bộ phận này là sợi bấc nến của xã hội loài người (như định nghĩa Tâm ở phần đầu). Ở đâu không thành tâm tôn trọng trí thức, ở đó không có ánh sáng. Chỉ những người cho rằng bạo lực sinh ra quyền lực mới phủ nhận vị trí, vai trò trí thức.

   Cuối thế kỷ 19, thi sĩ Arthur Rimbaud viết: “tôi nói cần phải là Người thấu thị, làm cho mình là Người thấu thị” (Je dis qu’il faut être Voyant, se faire Voyant) cũng như trước đó Mộng Liên Đường nói về Nguyễn Du: “Nếu không phải có con mắt trông thấu cả sáu cõi, tấm lòng nghĩ suốt cả nghìn đời, thì tài nào có cái bút lực ấy.”

Muốn là người viết “có con mắt trông cả sáu cõi…, có tầm thấu thị”, phải chăng ý thức phải theo dòng năng lượng tâm linh ?!

                                    Gia Định, 02/02/2012
  




]]> http://lethieunhon.com/read.php/5622.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Thu, 02 Feb 2012 09:06:14 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5622.htm Nhà thơ Triệu Lam Châu giới thiệu: Rằm xuân tháng giêng năm 1981, thị xã Tuy Hoà nhỏ nhắn hồi ấy đã tổ chức Đêm thơ Nguyên Tiêu đầu tiên, có đông đảo công chúng yêu thơ tham dự và đã rất thành công. Tiếng lành đồn xa, các đệ tử thơ từ Huế, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Gia Lai, Kon Tum... hàng năm cứ đến Rằm tháng giêng lại nô nức kéo về Tuy Hoà, để lên dự Đêm thơ xuân trên núi Nhạn ảo huyền, như để nạp thêm năng lượng cho tâm hồn mình luôn thanh sáng như vầng trăng thơm phảng phất điệu bài chòi giữa cuộc đời này. Có thể tự hào mà nói rằng: Tuy Hoà là đốm lửa thơ nguyên tiêu đầu tiên của cả nước. Bởi vì ở ngoài bắc, thì tỉnh Quảng Ninh lần đầu tiên tổ chức Ngày thơ xuân vào năm 1988. Và đến  tận năm 2003 Ngày hội thơ xuân Rằm tháng giêng mới được tổ chức trên phạm vi cả nước. Năm nay Tuy Hoà bước vào Rằm thơ xuân tháng giêng lần thứ 31 rồi. Mùa xuân năm ngoái 2011 Hội Văn học Nghệ thuật Phú Yên xuất bản “Tuyển thơ 30 năm Nguyên Tiêu Phú Yên 1980 – 2010”. Chúng tôi tuyển chọn một chùm thơ nhỏ trong Tuyển thơ ấy, xin trân trọng gửi tới bạn đọc gần xa...”




         HUỲNH QUANG NAM

   Giờ về đâu những con chim dồng dộc?

Trên đọt cây cao ai ném lên chiếc giày cỏ
Treo lửng lơ trước mùa gió nam non
Ôi thương quá những con chim dồng dộc
Xây tổ trên cao để bảo vệ đàn con

Suốt tuổi ấu thơ say nhìn chiếc tổ
Lích chích chim con kêu cả sáng cả chiều
Gió mạnh lên, chiếc tổ đưa như võng
In giữa bầu trời chiếc giày cỏ đáng yêu

Buổi trưa hè về thăm quê ngoại
Ngóng mãi hàng tre không tiếng chim kêu
Chiếc giày cỏ tuổi thơ mất hút
Cành khô rơi, chao chát gió đùa

Những con chim dồng dộc về đâu muôn ngả
Vườn cây xưa bước chân ngoại như còn
Chùm khế ngọt trái nào ngon con hái
Mẹ ơi! Giờ còn lại mình con

Đường đời chông chênh biết bao cạm bẫy
Đôi lúc ngã lòng trước thử thách gian nan
Chiếc giày cỏ tổ chim xưa hiển hiện
Con vững tin mẹ vẫn ở bên con.





TRẦN HUIỀN ÂN

        Trà say

Thức dậy thấy trời như rớt bão
Sân tựa vườn hoang ngập lá cành
Cây ngã cây nghiêng cây lảo đảo
Giật mình con sẻ cóng bay nhanh

Vợ đội tơi đi từ sáng sớm
Để kịp chen chân ở cửa hàng
Bảy ngày mới có ngày chủ nhật
Trong nhà mắm hết, gạo đang khan

Lũ con nai nịt thành hiệp sĩ
Trên giường giàn trận quyết hơn thua
Gối là khiên, thước làm đoản kiếm
Bốn thằng: Ba tướng, một ông vua

Giây phút loay hoay nhóm lửa bếp
Gió quạt lò than thoắt đã hồng
Ta ngồi đun nước ngồi suy ngẫm
Lẽ tuần hoàn xuân hạ thu đông

Trà đã không ngon không có bạn
Ta đọc thơ xưa uống một mình
Trà đã không ngon không có thuốc
Thèm hơi khói nhỏ trắng lung linh

Sờ túi vẫn nguyên là túi trống
Nhưng giá còn chăng được năm hào
Không nỡ sai con đội mưa gió
Xóm nghèo quán cóc cũng xa sao

Ta đành uống cạn bình trà mốc
Như uống lòng ta vào lòng ta
Trà mốc cũng làm ta chuếnh choáng
Bất giác kêu lên một tiếng khà

Say trà nào phải như say rượu
Để nói huyên thiên phủ đất trời
Thu tay vào bụng tìm hơi ấm
Ta lặng nhìn mưa rơi… mưa rơi…



PHẠM THỊ HỒNG

Mong muốn

Tôi muốn sống giữa mùa xuân
Mà phải sống giữa mùa đông quái lạ
Cái lạnh lạnh lùng cho cà chua co ro
Ngạo nghễ gió cho đồng khô đuổi lúa
Trên cành cây những giọt sương to
Như chiếc cúc áo mùa đông lợm lì hợm hĩnh
Ôi! Tôi không thích đợi chờ
Có thời gian đợi chờ nào không dài?
Không chậm?

Tôi đã thấy những chiếc áo mùa đông
Kiêu kỳ khoe sức sống
Nổi những vành đai, nổi những đường gân
Tôi không thích những mái đầu kiêu hãnh
Niềm vui đầy trong chiếc mũ trùm tai

Đã có ai
Bồn chồn trong những đêm chờ rạng sáng
Lòng nhủ lòng: Mặt trời đang trăn trở phía biển xanh?
Đã có ai
Nóng lòng trên ga vắng đợi tàu nhanh
Cứ nhìn mãi phía xa mịt mù điều mong ước?
Hiểu cho tôi
Tôi không muốn đợi chờ

Bỗng sáng nay, xuân như đã đến tự bao giờ
Ơ náo nức, những mầm non thơm phức
A, người làm vườn
Đã lắng nghe
Tiếng động âm vang trong đất
Tiếng nhẹ dập dồn nhọc như tiếng chồi lên
Yêu xuân, tôi muốn có đôi tai của con người
Giữa mùa đông xới đất
Tôi muốn nhìn bằng đôi mắt
Của loài chim xác định hướng xuân bay
Và với cả hai tay
Tôi giơ chào xuân đến, chào mưa và nắng ấm
Khoảng thời gian cho muôn vật vụt lớn nhanh
Cùng xuân,
Tôi muốn nhìn trong ánh mắt
Mỗi con người một khoảng trời xanh.



NGUYỄN THỊ HỒNG

Em sẽ thành người khác

Không có anh! Em sẽ thành người khác
Sẽ cằn khô như sa mạc hoang vu
Dù có gió vẫn oi nồng nóng bức
Dù có mưa vẫn trơ trọi thiên thu

Không có anh! Em tinh cầu bé nhỏ
Sẽ bơ vơ trên trái đất đông người
Dù hoa lá và ngàn trùng sóng biếc
Vẫn là em, cô độc một mình thôi

Không có anh! Em chỉ là hoa dại
Giữa vô vàn ong bướm lượn quanh
Sẽ thu lại và ẩn mình trong cỏ
Chờ sương đêm đem đến chút tin lành

Không có anh! Em chỉ là khúc nhạc
Điệu ru buồn da diết dưới trăng khuya
Là tiếng sáo với giọng sầu hiu hắt
Đưa em về kỷ niệm thuở xa xưa

Không có anh! Em trở thành người khác...




NGUYỄN CHÂU NIÊN

        Lửa

Câu thơ đọc trước lửa
Không cháy được nỗi niềm
Câu thơ đọc trước em
Tình bốc lên ngọn lửa.





NGUYỄN TƯỜNG VĂN

Phóng viên gặp Nguyễn Trãi

Bị đẩy tới pháp trường
Cụ ngước nhìn phóng viên
Thoắt máy ảnh đưa lên
Những trang ghi tốc ký
Các phóng sự điều tra
Hàng loạt điện văn kiến nghị
Không nao lòng đao phủ, Nguyễn Trãi ơi!

Bao phóng viên dốc hết sức vì Người
Bởi chút cớ Lệ Chi Viên âm ớ
Bằng mọi giá lọc tìm điều chân thật
Giữa đám quan nha say khướt uy quyền

Có thể bị thu các phương tiện phóng viên
Như giáo dân mất phép thông công về với Chúa
Bầu trời triều Lê – một thời mây đen vây bủa
Ngỡ Côn Sơn còn xanh ngát trên đầu

Ôn đời thường lời gia huấn cho nhau
Cụ chăm chút những Ức Trai, Quốc Âm thi tập
Phải vì thế mệnh-tài thêm đối lập
Dẫn oan khiên đi nhằm lối đoạn trường

Đâu trung thần? Đâu minh vương?
Chỉ có đoạn đầu đài và lầm lì quan đao phủ
Phóng viên gào như khạc từng mảnh phổi
Những tuyên ngôn, kiến nghị, điện văn.

Hồi trống kết thúc
Đầu cụ lìa thân
Phóng viên gào bể phổi.

     Tháng 1 năm 1989




ĐÀO TẤN PHẦN

Gửi từ đầm Ô Loan

Ta sắp về với em nhưng quà không có
Dù lúc đi ta dự định rất nhiều
Đành chịu thôi, bởi làm sao có thể
Mang về cho em:
Những gió bụi dọc đường
Những rừng dương xanh biếc
Những con thuyền mải miết
Những bến bờ miên man…
Và nhất là vẻ dịu dàng nhưng kiêu sa-rất giống em-
Của mặt nước đầm Ô Loan quê mình tự bao đời thản nhiên lặng lẽ.

Nhưng mà thôi
Dẫu kém, nghèo ta vẫn có cho em
Chút lãng mạn của một thời trai trẻ
Chút phong sương của kẻ sĩ giang hồ
Biết chấp nhận cuộc đời bão tố
Để yêu em và sống với ước mơ.

          Ngày 21/12/1989






NGUYỄN VĂN TÂM

Đôi lời với con

       Tặng con gái đầu lòng

Con chưa được sinh ra
Nhưng đã sống cùng mẹ cha từng giờ từng phút
(Đồng đội của cha
Những cựu chiến binh cưới vợ chín, mười năm chưa một lần làm bố
Nỗi lo ấy cha âm thầm không hé mở
Giờ có tin con, cha hạnh phúc vô cùng)

Cha háo hức chờ mong con cất tiếng khóc chào đời
Gửi thông điệp bắt đầu cuộc sống
Con hãy khóc thật to để cả đất trời cùng biết rõ
Rằng con của cha đã có mặt trên đời

Cha sẽ dìu con đi những bước chập chững đầu tiên
Bế con đi chơi sau những giờ lên lớp
Lời giảng của cha sẽ âm vang giọng nói cười con trẻ
Nhà mình sẽ vui như có tết bốn mùa

Cha sinh ra khi đất nước mình còn ngập tràn khói lửa
Thật hiếm hoi những câu hát thanh bình
Con sẽ lớn lên trong thời đại văn minh
Nhạc thu băng thay lời ru người mẹ trẻ
Nhưng con đừng lo, cha sẽ cố công tìm học
Những câu ca kết đọng từ đất trời, hoa cỏ
Hát ru con vào giấc ngủ bình yên.

Cha sẽ đặt cho con một cái tên
Rất bình dị như tâm hồn của mẹ
Mà lớn lao hơn khát vọng của cha
Một thời trai trẻ

Con chưa được sinh ra
Nhưng đã sống cùng mẹ cha từng giờ từng phút
Một ngày đẹp trời kia cha chờ mong háo hức
Bên nôi con cha cất giọng ru hời.

          Tháng 2/ 1995



PHẠM DẠ THỦY

Trở lại Tuy Hoà

Một năm ngóng trông giờ trở lại Tuy Hoà
Vẫn còn đây ngọn gió mùa xuân mơn man Tháp cổ
Vẫn còn đây vầng trăng Nguyên Tiêu vàng màu nhung nhớ
Và bạn bè. Và nhạc. Và thơ!

Chiều sông Ba xanh trong
Đêm núi Nhạn đèn hoa rực rỡ
Tôi đứng giữa “đất Phú trời yên” nghe cỏ cây sinh nở
Cảm ơn mảnh đất này nuôi lớn ngọn núi thơ

Tuy Hoà trong tôi xanh như một ước mơ
Đêm Nguyên Tiêu từ bao giờ đã thành nỗi đợi
Vần thơ năm qua ủ hoài chưa chín tới
Chờ trăng gió Tuy Hoà hong lại để hồng thêm

Tôi vòng tay ôm chút lạnh tháng giêng
Khẽ mở lòng hứng từng dòng thơ mật
Đêm bỗng ngọt và hồn tôi bỗng chật
Bâng khuâng bao nỗi niềm không thể gọi thành tên!




NGỌC CẢNH

Gánh lửa vào xuân

Tiếng gà gáy báo canh tư vừa vãn
Đầu canh năm lai láng tiếng chuông chùa
Điệp khúc cầu kinh lốc cốc mõ khua
Từng nhịp bước cô hàng rong gánh lửa
Vận chuyển trên vai quầy hàng không cửa
Bên nồi cháo thơm, bên chiếc hoả lò
Lén con ra đi trong đêm sương mơ
Giữa lúc bao người còn nồng giấc ngủ
Vật lộn đói nghèo, kéo co đắp đủ
Xuân đến, đông về nhắn nhủ cùng ai
Hạnh phúc tràn đầy thắm đỏ bờ vai
Em gánh xuân đi mệt nhoài chân nhức
Em gánh xuân đi giữa mùa hoa cúc
Ngọt lịm gió nồm thôi thúc đôi chân
Trọng danh dự mình, thân tự lập thân
Thế cũng đủ
        Cô hàng rong
                 Gánh lửa
Tư thế đường hoàng, thong thả bước vào xuân...

                                     Xuân Ất Hợi 1995   




TRẦN CHẤN UY

Chiều Nhạn Tháp

Chiều Nhạn Tháp nắng vàng sắc núi
Gió mênh mông hơi thở biển khơi
Anh cùng em lên thăm cổ tháp
Nghe bâng khuâng hương đất hương trời

Em tinh nghịch trốn bên Đông tháp
Thả gió về xao xuyến lòng anh
Bông trang đỏ giấu mình trong kẽ lá
Biển ngập ngừng bên bãi dương xanh

Hồn người rộng như không gian rộng
Giữa chiều say ngơ ngẩn với đất trời
Ôi xanh biếc Đà Rằng trôi mải miết
Ở bên kia mây trắng đậu Chóp Chài

“Thị xã gió” chiều nay háo hức
Bước chân ai vồi vội buổi tan tầm
Những cửa sổ ngôi nhà chẳng đóng
Để gió bay đầy hương lúa tháng năm

Chiều lộng gió lòng anh xao xuyến
Nhớ về xưa, cổ tháp ngóng trăng lên
Như cột mốc thời gian trầm lặng
Tháp mang hình đất nước sơ nguyên

Anh cùng em lên thăm cổ tháp
Nhìn sông Đà dào dạt dưới chân mình
Lòng biết ơn những anh hùng đuổi giặc
Để nơi này đỉnh tháp thắp bình minh...




TRIỆU LAM CHÂU

Puskin trên Núi Nhạn đêm trăng

Tấm áo dạ nâu còn thơm nắng thu Nga
Người lặng lẽ bên trời Nhạn Tháp
Gió biển đêm thổi về dào dạt
Tán lá rừng nghiêng ánh trăng ngân

Gió nhẹ vờn lên mái tóc xoăn
Vầng trán Người lồng lộng
Thoáng nghe điệu bài chòi xao động
Ngỡ bản tình ca Cápcadơ

Mắt sáng lên, xúc cảm vô bờ
Nghe run rẩy, chập chờn én liệng
Hiện dần lên trên trang giấy trắng:
Lá phong vàng, tuyết đọng nước Nga xưa...

Và quả thật bất ngờ
Niềm ấp ủ tháng ngày đằng đẵng
“Bức thư tình Tanhia cháy bỏng” (1)
Bỗng vẹn tròn bên trăng núi chơi vơi
Sóng rì rào nhạc biển bồi hồi
Nửa vầng trăng trên trời ngời ngợi
Còn nửa vầng trăng kia trong tay Người bổi hổi
Những dòng thơ lấp loáng chiêm bao

Đêm ảo huyền bởi những chòm sao
Đậu nhẹ nhàng xuống trang giấy lạ
Hương táo mùa thu Nga êm ả
Quyện hương xoài đượm gió phương nam

Điệu bài chòi, trăng núi, Tháp Chàm
Sáng trong trái tim Người buổi ấy
Hồn thơ Nga xa xăm lộng lẫy
Nỗi niềm thân thiết của lòng ta.

      Tuy Hòa  Kỷ niệm 160 năm ngày mất của Puskin (1997)


(1)    Một chương trong tiểu thuyết thơ Epghenhi Ônheghin của A.Puskin (1799 - 1837), thi hào Nga vĩ đại.

]]> http://lethieunhon.com/read.php/5621.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Wed, 01 Feb 2012 09:34:53 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5621.htm Nửa căn hộ 12 m2, hình như nó từng được cơi nới làm chỗ ngủ và chứa sách vở. Ở đây, Sơn Tùng đã tập thiền, tập yoga để phục hồi trí nhớ và sức khỏe. Kỳ lạ nhất là ông tập thói quen tắm vào hai giờ sáng, bất kể mùa hè hay mùa đông giá rét. Thân thể đầy thương tật như ông, tắm là cả một sự kềnh càng, tắm nước nóng thì lại thêm một cái phích hay ấm nước sôi, càng cách rách. Và cái vòi nước tập thể chỉ vắng vào thời điểm ấy, còn thì suốt ngày thùng chậu va nhau. Vậy thì tắm nước lạnh, vừa là cách rèn luyện thân thể và tắm vào lúc sẽ không làm phiền ai cả. Ông nói, tập yoga có cái lợi là thở nhiều hay ít đều chủ động được. Dưới sân nhà chúng tôi, cứ trưa trưa chiều chiều bếp dầu rồi sau đó là bếp than tổ ong ngào ngạt bốc khói. Nó bốc cao lên, rồi len lỏi vào các căn hộ, vào phổi mọi người. Mình tập nhịn thở khi cần, hoặc thở dốc để tống khứ hết thán khí ra khỏi buồng phổi. Sống chung với bệnh tật trong khốn cùng nhưng lại viết văn ca ngợi cái đẹp, thật lạ. Cái lạ làm tôi nhớ thơ Nguyễn Trãi: Nước càng tuôn đến biển càng cả/ Đất một trùng thêm núi một cao.




NHỮNG LẦN GẶP GỠ ANH HÙNG NHÀ VĂN SƠN TÙNG
 
VĂN CHINH
 
 
Tôi đã đến căn hộ một nửa của ông ở ngõ Văn Chương nhiều lần, khi thì để viết bài, hay xin bài cho báo, khi lại mang nhuận bút đến cho ông. Mỗi lần gặp, tôi đều nhận được ít nhất một ý nghĩa nào đó về ông, về cuộc đời. Nhưng chỉ đến khi ông lâm vào tình trạng hôn mê do tai biến não, tôi mới biết thêm những chi tiết thú vị và đặc biệt ở con người vốn lúc nào cũng mạch lạc này.
Hôn mê, theo giáo lý nhà Phật, là quãng thời gian tất yếu của kiếp người. Đó là lúc nhiều khả năng Người bị bỏ lại sau lưng, tâm trí chỉ còn rất ít; thay vào khoảng trống ấy là tiềm thức hay còn gọi là thần thức. Chỉ nửa bước chân nữa, thần thức sẽ thành thần vị; nhưng nếu thần thức được chăm sóc chu đáo, chân thành và dịu dàng thì rất có thể phép lạ sẽ xẩy ra, thần thức khỏe khoắn hơn, sức của nó lay động ý thức, lan tỏa sang ý thức và khả năng Người sẽ trở lại. Lịch sử y học từng ghi nhận những thần thức sống hai ba mươi năm đời sống thực vật bỗng một ngày kia tỉnh táo trở lại, làm Người.
Năm ngoái, khi nhận được tin ông bị tai biến não, tôi vội vào bệnh viện thăm, ông không còn cảm nhận gì, đã trở thành thần thức. Buổi trưa ấy, lần đầu tiên tôi biết người quen cũ, anh Bùi Sơn Long, giám đốc Trung tâm thực nghiệm và chuyển giao công nghệ muối biển (Tổng Cty lương thực miền Bắc) là con trai cả của ông. Chúng tôi đều lắc đầu và bàn với nhau chuyện hậu sự. Nhưng buổi chiều, khi Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đến thăm ông, ông đã tỉnh lại. Đây là tường thuật của cháu ông, nhà văn Thiên Sơn:
“…ngày 30-6-2010 Chủ tịch đã đến thăm nhà văn tại khu điều trị cấp cứu A9 Bệnh viện Bạch Mai. Chủ tịch chia sẻ và an ủi bà Phan Hồng Mai, vợ nhà văn, và cùng bà Phan Hồng Mai đứng lặng bên giường bệnh. Bà Phan Hồng Mai lay gọi nhà văn: “Anh Sơn Tùng ơi, người bạn thân thiết của anh ở chiến trường, Anh Nguyễn Minh Triết, Chủ tịch nước đến thăm anh đây”.Chủ tịch Nguyễn Minh Triết nắm lấy bàn tay cầm bút bị thương còn có 3 ngón của nhà văn. Và như cảm nhận được hơi ấm nhà văn cũng xiết lấy bàn tay chủ tịch. Nhà văn mở mắt nhìn chủ tịch Nguyễn Minh Triết.”
Vâng, phép lạ đã xẩy ra. Dịp báo chí ầm ĩ xung quanh việc nhận hay không nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật của nhà văn Sơn Tùng, tôi vội chạy đến thăm ông. Ông còn nhận ra tôi, tuy tiếng đã bị méo nhưng mọi người vẫn hiểu ông vừa gọi tên tôi. Chúng tôi cùng ứa nước mắt và hẳn là ông hiểu những giọt nước mắt của tôi, nên đã lắc lắc đầu mà cười. “Có gì ghê gớm đâu, Văn Chinh à, là bệnh tật ấy mà. Nó đã đưa thần chết đến với mình mấy lần, suốt mấy mươi năm qua, nhưng nó có làm gì nổi mình đâu…” Tôi miên man hình dung, thử phiên dịch cái lắc lắc đầu cười. Không biết có phải thế?
Nhưng đúng là Sơn Tùng đã từng trở về từ cõi chết, lại cũng liên quan đến ông Nguyễn Minh Triết, bấy giờ mới là cán bộ Văn phòng Trung ương Đoàn TNCS HCM miền Nam Việt Nam với bí danh Sáu Phong. Sơn Tùng là phóng viên báo Tiền phong, nhận sứ mạng vào làm báo của Đoàn thanh niên Giải phóng, hai người sinh hoạt cùng chi bộ do Bùi Sơn Tùng làm bí thư. Sáng ngày 15 – 4 – 1971, căn cứ của cơ quan (Đông Nam bộ) bị đánh bom, cái hầm của Sơn Tùng bị sập. Ông Sáu Phong đã chạy qua, bới đất cát và thấy Sơn Tùng bị thương rất nặng, bèn sơ cứu băng bó vết thương rồi cõng Sơn Tùng đến bệnh xá cấp cứu. Cả thân hình ông như bị băm nát, nếu không được ông Sáu Phong phát hiện và băng bó cầm máu, thì chỉ riêng mất máu đã khiến tử vong. Điều trị tại trạm phẫu thuật tiền phương, khi vết thương tạm ổn, Sơn Tùng được cáng ra Bắc. Ở bênh viện Hữu Nghị, mọi người kinh ngạc, vì sao một người bị thương nặng thế, hiện còn 13 mảnh bom trong người, 3 mảnh trong não không thể phẫu thuật lấy ra mà lại có thể còn sống sót sau hàng ngàn cây số di chuyển.
Chính ba mảnh bom trong não khiến ông hôn mê và có thể cũng chính chúng gây nên chứng động kinh nhiều năm sau. Chân đi tập tễnh, hai tay bất động, tay trái cụt cả bàn, tay phải chỉ còn ba ngón, suốt mười năm xuôi lơ; thỉnh thoảng lại còn lên cơn động kinh khiến ai ai cũng thương cảm. Thương cảm và ái ngại, chán nản. Bệnh viện Hữu Nghị cử cô y tá Phan Hồng Mai chăm sóc cho ông, theo tiêu chuẩn thương binh loại 1.
Đó lại là một cơ duyên. Chị y tá Mai có thành tích xuất sắc, anh phóng viên Sơn Tùng đến gặp để viết bài đăng trên báo Tiền phong trước khi vào chiến trường. Giờ đây anh nằm bất động, nhưng chị thì biết rõ về anh. Chị vừa làm thuốc, xoa dịu vết thương đau vừa kiên trì gọi tên anh, gọi đến kỳ anh tỉnh dậy. Kinh nghiệm (tay nghề) và tình thương đã đưa anh trở lại. Dù cuộc trở lại ấy mới thực là một hành trình vừa khắc nghiệt vừa cam go mà nếu không phải là anh – một phẩm chất Anh hùng thì không thể đến đích.
Mọi khả năng như đi, nói và cả trí nhớ nữa, mất sạch. Phải bắt đầu lại từ đầu. Chị nhắc anh nhớ dần, bắt đầu từ người thân, nghề nghiệp của anh, các đồng nghiệp đến thăm. Chị dắt anh lần giường tập đi, chị nâng tay, nắn huyệt tập cho tay cử động. Và cả những động tác vệ sinh thân thể cho một người bệnh liệt, cố nhiên. Nhưng chính ý chí và nghị lực của người bệnh đã khiến chị rung cảm; để rồi, đến lượt mình, tình yêu đã có mặt trong từng cử chỉ của cô y tá, trở thành thần dược, thấm sâu vào thần thức anh. Trí nhớ dần trở lại, trừ phần lớn vốn Hán ngữ và toàn bộ Pháp ngữ đã vĩnh viễn mất đi. Mươi năm trước, có một nhà nghiên cứu Hồ Chí Minh người Pháp đã gặp Sơn Tùng ở nửa căn hộ Văn Chương, đã chào hỏi ông bằng tiếng Pháp khiến ông ngớ ra. Người Pháp nói, sao có thể như thế, năm 1955, tại Fertivan Thanh niên sinh viên thế giới Baland, ông đã đọc một bài thơ bằng tiếng Pháp, hay và truyền cảm khiến nó thấm vào tôi, đến giờ tôi còn thuộc nó. Vậy tiếng Pháp của ông giờ nó biến đi đâu? Nó bị bom Mỹ cướp đi rồi, cùng với một phần cơ thể, ông trả lời. Và nói thêm: Tôi đã rèn luyện để liệt một tay cũng không còn cảm thấy thiếu, chân đi tập tễnh cũng không sao, chỉ vốn Pháp ngữ đã mất thì không thể lấy lại, tiếc quá!

Khi vết thương ổn định, chị y tá Phan Hồng Mai đưa Sơn Tùng về nửa căn hộ của mình để tiện chăm sóc. Cũng có chuyện éo le ở đây. Chị từng có một gia đình, có hai con trai, một con gái nhưng đã cơm không lành canh không ngọt; do đó mà dẫu làm ở Bệnh viện lớn nhất thủ đô, chị chỉ có nửa căn hộ với công trình phụ dùng chung. Anh có vợ và bốn con, gái đầu lòng sau là ba con trai, đang sống khốn khó trong thị trấn Cầu Giát Nghệ An. Trước khi vào chiến trường, anh cũng có một chỗ ở, nhưng cơ quan đã cho người khác đến rồi, thành ra không nhà.

Nửa căn hộ 12 m2, hình như nó từng được cơi nới làm chỗ ngủ và chứa sách vở. Ở đây, Sơn Tùng đã tập thiền, tập yoga để phục hồi trí nhớ và sức khỏe. Kỳ lạ nhất là ông tập thói quen tắm vào hai giờ sáng, bất kể mùa hè hay mùa đông giá rét. Thân thể đầy thương tật như ông, tắm là cả một sự kềnh càng, tắm nước nóng thì lại thêm một cái phích hay ấm nước sôi, càng cách rách. Và cái vòi nước tập thể chỉ vắng vào thời điểm ấy, còn thì suốt ngày thùng chậu va nhau. Vậy thì tắm nước lạnh, vừa là cách rèn luyện thân thể và tắm vào lúc sẽ không làm phiền ai cả. Ông nói, tập yoga có cái lợi là thở nhiều hay ít đều chủ động được. Dưới sân nhà chúng tôi, cứ trưa trưa chiều chiều bếp dầu rồi sau đó là bếp than tổ ong ngào ngạt bốc khói. Nó bốc cao lên, rồi len lỏi vào các căn hộ, vào phổi mọi người. Mình tập nhịn thở khi cần, hoặc thở dốc để tống khứ hết thán khí ra khỏi buồng phổi. Sống chung với bệnh tật trong khốn cùng nhưng lại viết văn ca ngợi cái đẹp, thật lạ. Cái lạ làm tôi nhớ thơ Nguyễn Trãi: Nước càng tuôn đến biển càng cả/ Đất một trùng thêm núi một cao. Lại nhớ thơ Tagor: Cuộc đời hôn lên ta bao nỗi đắng cay/ Nhưng lại bảo ta cất cao tiếng hát. Còn Victor Hugo thì nói thẳng đơ: Cuộc đời ném con người vào chảo sôi mật đắng mỗi khi muốn một anh hùng hay một tên tướng cướp. Sơn Tùng không bất mãn, không đàn hặc hay đòi hỏi một cái gì cho riêng mình. Theo nhà nghiên cứu Phan Ngọc, bà nội Bùi Sơn Tùng là cháu gọi bà nội Bác Hồ bằng cô ruột. Ấy là cơ sở huyết thống để ông tiếp cận Bác Cả Khiêm và O Thanh suốt những năm chống Pháp và có thể qua đó, ông từng nhiều lần tháp tùng Bác Hồ với tư cách nhà báo trong những năm hòa bình? Nếu ông xin với tổ chức hoặc qua những người học trò của Bác, hẳn ông và vợ con cũng có được cuộc sống trung lưu ở Hà Nội sau 1954. Nhưng Sơn Tùng đã chỉ xin (học) ở Bác những đức tính hy sinh việc riêng cho đại nghĩa, nết chuẩn bị kỹ lưỡng cho sự nghiệp viết văn về cái cao cả, cãi vĩ đại mà có lần ông đã nói: “Muốn được người ta tin những điều viết ra, thì người viết phải là người đáng tin cái đã.”
Khi mới tập viết trở lại, ông phải dùng giây buộc bút vào ba ngón tay còn lại; nguệch ngoạc gà bới mãi thì dáng chữ đẹp ngày xưa mới trở về. Khi trời trở mưa tiếng sấm đột ngột, ông thường lên cơn động kinh, vật vã co giật sùi bọt mép, tỉnh lại lại viết. Viết say mê quên cả bệnh tật, có đêm máu từ vết thương sọ não ứa ra, chảy ròng ròng thấm đẫm áo sơ mi ông mới biết. Mười năm vật lộn với bệnh tật như thế, Búp sen xanh ra đời. Nhưng khi sách ra đời, có nhiều ý kiến khác nhau; người khen khen đứt lưỡi, kẻ chê chê đến độ “làm sai lạc hình ảnh Bác Hồ”- một cái tội vào nhà đá đến nơi. Chuyện đến tai Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Ông đọc xong, khen rồi viết Lời tựa cho tái bản thì dư luận mới ấm ức lắng xuống. Nhân đấy, Thủ tướng nhận thấy nhà văn thương binh có nhiều cống hiến cho văn học, cho cái tốt đẹp ở đời mà lại quá thiệt thòi (cán bộ tiền khởi nghĩa, tham gia hoạt động cách mạng từ 1944, mà chưa hề được cấp nhà) có nói sẽ cấp nhà cho ông. Nhưng nhà văn Sơn Tùng đã cám ơn Thủ tướng và nói rằng ông xin được không nhận, e rằng có người lại hiểu nhầm nhà văn viết sách về Bác Hồ rồi tìm đến Thủ tướng xin nhà. Ông còn nói với chúng tôi: “Theo chân Bác thì được và cần. Chứ chớ ăn theo Bác!” Có lẽ vì những phẩm chất ấy chăng, mà Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết luôn coi nhà văn Sơn Tùng là “đại sư phụ”, và ông bộc bạch: “với anh Sơn Tùng, chúng tôi soi vào đấy nhiều lắm để giữ mình và để không thẹn với những người như anh…”
 
Ông họ Bùi, người làng Diễn Kim, Diễn Châu, Nghệ An nơi gần đền thờ An Dương Vương và Mỵ Châu. Gia giáo nhà ông có thể gọi được là đạo nhà, bức hoành phi của tổ phụ được chạm khắc trên 5 quả đào liên kết với nhau bởi hình đôi phượng cách điệu, trên đó khắc bốn chữ phượng mao tế mỹ. Nghĩa giản lược như sau: Cái đẹp của con phượng nằm ở bộ lông, của con người thì ở tâm hồn đẹp và tế nhị; lại còn có nghĩa ở ngoài lời nữa, là nền tảng của cái đẹp là sự trung thực kết giao giữa những con người (đào viên kết nghĩa). Ông mang ra Hà Nội không chỉ bức hoành phi, mà còn 18 quyển sắc phong các thần của làng ông từ thời Lê Hiển Tôn cho đến các đời vua về sau, trong đó có một bức Thượng đẳng linh thần là thành hoàng của làng ông. Vì sao? Vì thời quá tả người ta phá hết đình đền, người họ Bùi biết quý trọng nó, nên nó nằm trên nóc tủ nhà ông.

Có một lần, chỉ riêng hai chúng tôi ngồi uống trà, tôi hỏi ông về đoạn đời ở Tỉnh đoàn Nghệ An. Ông đã chỉ nói về những hoạt động Đoàn, về những cuộc gặp O Thanh và Bác Cả Khiêm. Sau thấy tôi im lặng khi nghe chuyện, ông chợt thở dài:
- Chuyện dài lắm, Văn Chinh à. Nhưng mình sẽ viết về giai đoạn ấy, vì nếu không viết ra thì mình sẽ có lỗi hoặc giả sẽ rơi vào lối chỉ hé cái hay cái sáng cho thiên hạ xem, mà che cái tối cái dở.
Tôi hiểu rằng mình vừa chạm vào nỗi đau của ông và yên tâm chờ đợi.
Nhưng thế là ông đã không thể tự kể ra chuyện mà ông đã rất muốn kể. Tôi tìm đến con trai lớn của ông, anh Bùi Sơn Long. Long nói:
- Ba tôi hoạt động cùng cậu tôi, người Cầu Giát. Rồi quen biết mà lấy mẹ tôi, sinh được bốn chị em; đều sinh ở nhà bà ngoại. Chị cả tuổi Dần, lấy chồng ở làng. Sau khổ quá lên rừng ở với người dân tộc, mà vẫn nghèo lắm, thành người dân tộc nghèo. Chú em liền kề làm với tôi ở đây, chú út lấy vợ ở quê, cũng nghèo, rất nghèo. Cả năm mẹ con sống vô cùng cực khổ. Tôi nhớ mỗi lần ở trường về, chỉ đếm khoai để mang đi, mỗi ngày mấy củ, bẩy ngày thì cứ thế nhân lên. Một bên khoai một bên củi, tôi đã học hết cấp ba như vậy. Tôi được cử đi học Liên Xô hay học đại học trong nước cũng được. Nhưng không thê có tiền ra Hà Nội mà đi học. Thành ra phải đi bộ đội để ngay ngày hôm sau có cơm ăn, có quần áo mặc.
- Sao lại ra nông nỗi ấy? Như anh nói, gia đình bà ngoại là loại khá, ở chợ Giát ai chả khá?
- Khá chứ, có khá mới nuôi giấu cán bộ trong nhà. Nhưng khi cải cách ruộng đất, ông bà ngoại thành ra đối tượng của cách mạng. Lại nói về ông ngoại, mãi sau này tôi mới biết là ông dượng, ông ngoại thực đã mất từ lâu. Nhưng cư dân Cầu Giát ai cũng kính nể ông là người đức cao vọng trọng. Khi Mỹ ném bom miền Bắc, xã buộc mẹ con tôi phải dỡ nhà, bỏ đấy lên rừng sơ tán. Không có ruộng lúa, chỉ sống bằng trồng khoai và chằm nón, tiền lãi không đủ để mua hết gạo sổ. Sau này, từ bộ đội về, tôi phải về làm lý lịch tại Diễn Kim mới đi nổi đại học. Suốt những năm cơ cực ấy, mẹ con tôi lấy cha làm ánh sáng cuối đường hầm. Một lần, là khi ba tôi vào miền Nam, cán bộ Trung ương Đoàn có vào để ngỏ ý muốn đưa mẹ con tôi ra Hà Nội theo diện chính sách hậu phương. Mẹ tôi đã ra thử, nhưng sau thấy không thể có nghề gì làm ra tiền ở Hà Nội nên đã không ra. Năm 1976, mẹ tôi mất vì bệnh lao lực, tôi nghe tin, đồng đội và đơn vị góp cho ít tiền về đến nhà thì mẹ đã chôn cất xong. Tôi mang tiền đồng đội cho trả tiền cỗ quan tài hợp tác xã đã lo hộ trước. Gửi chú út lại cho bà chị, đưa chú Định ra Hà Nội tìm ba.
Buổi đầu anh em tôi không chấp nhận dì Mai, có lẽ vì quá thương mẹ. Nhưng sau nghĩ lại, năm sáu năm trời qua, không có dì thì lấy ai chăm sóc cho ba. Cuộc sống trớ trêu, hai anh em tôi cùng ba đi ở rể nhà dì, chứ biết làm sao. Đồng lương của ba không thể đủ nuôi ba, lấy đâu san sẻ cho hai đứa tôi ra sống riêng rẽ.
 
“Tên tuổi Bùi Sơn Tùng từng có lúc là biểu tượng của thế hệ thanh niên, được Đoàn TNCS HCM cử đi dự Festival thanh niên sinh viên thế giới thời chống Pháp. Đến kháng chiến chống Mỹ, Sơn Tùng lại từ giã hậu phương để vào chiến truờng viết báo và chiến đấu. Bị thương nặng, ông được đưa ra Bắc điều trị và trở thành thương binh – bệnh nhân ngoại trú cả đời. Từ đây, là cả một chặng dài với nghị lực phi thường, Sơn Tùng phấn đấu và rèn luyện để phục hồi trí nhớ, phục hồi sức sáng tạo và đã viết 25 tác phẩm, có quyển như Vùng lõm dày cả ngàn trang viết về cuộc chiến đấu khốc liệt tại chiến trường, nơi ông tham gia chiến đấu, có cuốn như Búp sen xanh đã trở thành tác phẩm xuất sắc nhất viết về đề tài Bác Hồ.: Cô y tá Phan Hồng Mai đã hy sinh tuổi thanh xuân để trở thành người bạn đời của Sơn Tùng, cùng ông đi qua mọi thăng trầm của đời sống, của bệnh tật, và là chỗ dựa tin cậy của lao động sáng tạo, trở thành tấm gương sáng cho vợ các nhà văn. Hôm nay tại đây cho phép tôi thay mặt Hội Nhà văn xin cảm ơn chị”. Nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - Diễn văn đọc tại Lễ Đón nhận danh hiệu Anh hùng lao động của nhà văn Sơn Tùng
 Bùi Sơn Long bỗng hỏi tôi:
- Anh đã đọc Vùng lõm chưa? Anh thấy thế nào?
- Tôi không thấy nó hay và độc đáo bằng Búp sen xanh. So với hàng trăm cuốn sách đồ sộ viết về cuộc chiến tranh, Vùng lõm không nổi trội lên như Búp sen xanh nổi bật lên khỏi hàng trăm cuốn sách viết về Bác Hồ. So với cuốn mới nhất của nhà văn Hồ Phương viết về cùng đề tài, cũng còn xa mới đến được Búp sen xanh. Những năm 80 thế kỷ trước, khi các con tôi vỡ lòng về đọc sách văn học, tôi đã mua Không gia đình, một kiệt tác của Hector Malo; nhưng sợ xui xẻo, tôi đã mua Búp sen xanh cho các cháu đọc.
Rồi tôi hỏi lại Long:
- Tôi, như đã nói, tôi coi Búp sen xanh chưa phải là kiệt tác nhưng so với các tác phẩm đề cử Giải thưởng Hồ Chí Minh như Vừa làm vừa nghĩ và Tiếng bom và tiếng chuông chùa (Phạm Tiến Duật) thì nó vẫn hơn. Ở đây cần nói rõ, anh Duật xứng đáng nhận Giải này, nhưng là Giải trọn đời và trong nội hàm này, ông cụ nhà anh cũng rất xứng đáng. Rất tiếc quy chế đã không có Giải trọn đời và Búp sen xanh, Vùng lõm đã không đạt đủ phiếu. Nhưng vì sao gia đình đã nhận làm hồ sơ Giải thưởng Nhà nước cho ông cụ, rồi lại từ chối?
- Ban đầu, gia đình chúng tôi làm hồ sơ đăng ký xét Giải thưởng Hồ Chí Minh, sau, một cán bộ Hội Nhà văn, ông gì nhỏ người, à, là ông Nguyên An đến nói năm nay không có Giải Hồ Chí Minh, chỉ có Giải Nhà nước thôi và vận động làm hồ sơ. Sau mới thấy là không phải thế.
- Tôi không phê phán một Nguyên An, nhưng các nhà văn thường khéo mồm miệng để tránh nói một sự thật không vui, thì tôi thấy rất nhiều. Nhưng mọi việc đã qua rồi, chỉ vài năm sau lại đến lượt xét giải; anh cùng gia đình nên nhận, dù là Giải Nhà nước. Thứ nhất, để khẳng định một lần nữa với một thế lực nào đó rằng Sơn Tùng không xuyên tạc hình ảnh lãnh tụ như họ đã định tạo thành một vụ án năm 1992 - 93 và định lập hồ sơ khởi tố. Ông cụ đã phải viết thư lên cụ Đỗ Mười nói xưa Mỹ bắn tôi không chết, giờ đồng đội đang bắn tôi, cụ Đỗ Mười đã mời Sơn Tùng lên và cụ đã làm rõ, minh oan cho nhà văn. Thứ hai, để những thân nhân nghèo của Sơn Tùng có một món tiền. Tôi biết anh không thiếu tiền, nhưng với bà chị hay chú em út nghèo xác nghèo xơ, món tiền 120 triệu là rất đáng kể; với bà Phan Hồng Mai, hơn 40 năm chia sẻ cùng ba anh xiết bao khổ cực, một khoản tiền nhỏ của Nhà nước tưởng thưởng cũng ít nhiều an ủi.
Tôi đã nói như vậy với con trai lớn nhà văn Sơn Tùng. Còn những suy nghĩ sau đây xin chia sẻ cùng bạn đọc: Nhà văn Sơn Tùng đã từ chối nhà do (cố) Thủ tướng Phạm Văn Đồng có nhã ý dành cho. Và từ chối ngày ấy là đúng. Nhưng chế độ của Nhà nước dành cho một cán bộ lâu năm đã phải có nhà, huống chi ông Bùi Sơn Tùng là cán bộ tiền khởi nghĩa, một lão thành cách mạng, một Anh hùng Lao động? Phải làm sao chứ, một thành viên lớn của cách mạng, mà nửa đời trước thì ở rể để đi hoạt động chống Pháp, nửa đời sau lại ở rể mà tự rèn luyện trở thành người xứng đáng sáng tạo nên một hình tượng nghệ thuật độc nhất vô nhị là thời thanh xuân sáng đẹp của Bác Hồ trong khi chúng ta đang vận động học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là thế nào nhỉ? Là lý cố gì vậy, liệu có nghịch lý không?


]]> http://lethieunhon.com/read.php/5619.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Wed, 01 Feb 2012 02:52:18 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5619.htm Nhà văn Nhật Tuấn nhận định về truyện ngắn này của Nguyễn Văn Thọ: "Mới đọc tưởng truyện xã hội đen... Tuy không nói thẳng toẹt ra nhưng độc giả vẫn thấy tính chất “ma giáo” của hai em người Tàu, ăn cắp “hàng quý” Việt Nam gắn nhãn Trung Quốc để bịp bợm. Truyện hấp dẫn và tạo được không khí “liêu trai” trong một xã hội công nghiệp hiện đại khi anh Việt kiều bước chân vào ngôi nhà bí ẩn của hai anh em người Tàu với cô em mặc sường xám thoắt ẩn thoắt hiện trong lãng đãng hương rượu Dương Xuân. Nghệ thuật của truyện vượt cao hơn nội dung mà nó đề cập khiến truyện không rơi vào tân văn nặng “tính thời sự”.




Hương Mĩ Nhân

Truyện ngắn của NGUYỄN VĂN THỌ

Chúng tôi lại bị dồn xuống đuôi toa tàu S.bahn. Chỉ hai ba tích tắc nữa, nếu không hành động, chiếc gậy bóng chầy của tụi Nazit(1) sẽ đập cú nữa, chơi nốt cẳng chân kẻ đi cùng chuyến đêm nay. Không có đường lui! Trù trừ gì, phải thanh toán trước! Tôi đang nắm vào cây vịn thép trắng, bất chợt xoay người, tung cú đá. Cườm chân xoáy chéo trúng phắt cổ tay tên đang cầm gậy, chiếc gậy rơi xuống sàn toa S.Bahn nghe khô khốc. Rất may, khi ấy tầu dừng lại, cửa bật ra. Tôi kéo thốc tay thanh niên đã bị đòn đang quỵ xuống, như cơn lốc lao qua cái khe hẹp hai cửa tầu sắp đóng lại. Thoát rồi! Cả hai chúng tôi ôm nhau lăn trên sàn xi măng lạnh, khi cánh cửa tầu vừa sập nhanh lại và con tầu tức khắc rời khỏi sân ga như viên đạn xé gió.

* * *
Hoá ra, hắn không phải là người người Việt, hắn là Lee, từ Hongkong tới, đầu bếp chính của nhà hàng khá nổi tiếng: Kaisetiger. Cung điện đỏ chói Kaisetiger ấy thì tôi biết! Nghe đồn, những người Honkong đã đầu tư vào đó dăm triệu D. Mark, khi Honkong được trao lại cho Trung Hoa đại lục. Sự xuất hiện của Kaisetiger cũng như sự xuất hiện hàng loạt doanh nghiệp khác từ Honkong tới, ngày một lấn át người Việt trong cả lĩnh vực buôn bán quần áo vốn đã hình thành lực lượng to lớn trước họ. Kaisetiger xây cất xong lập tức thu hút khách nườm nượp vì những món ăn lạ. Đặc biệt các món gà! Gà ở châu Âu vốn nhũn và nhạt, nhưng tại Kaisetiger, những món gà rán, quay, sào và hầm thuốc... món nào cũng thơm nức và đặc biệt đậm đà.
Lee nhăn nhó, khập khiễng bước. Hắn hỏi, tôi có thể đưa hắn về? Được, tôi đi với hắn! Chỗ tôi ở, giờ này phải hơn tiếng nữa mới có Bus. Chúng tôi dìu nhau rời khỏi đường hầm và bắt được taxi sau nửa tiếng. Hỏi ra, hai thằng đều cùng tuổi, sinh năm 72. Hắn cao hơn tôi tới nửa đầu. Trăng xanh sáng như nhát kiếm chém loang loáng qua kính trước của ô tô. Taxi đỗ, tôi dìu hắn vòng vèo trên con đường rải sỏi nhỏ, hai bên toàn hoa hồng. Đêm lạnh, tẩm ướp mùi hoa, thanh vắng quá. Chợt thấy đơn độc.
Tới một căn hộ trên tầng hai. Lee lấy chìa khóa mở cửa. Chưa vặn khoá thì cửa đã bật mở. Tôi hơi bất ngờ. Trước chúng tôi là một cô gái trẻ. Da trắng hồng, môi dưới mọng tươi, tóc cắt ngắn đen nhanh nhánh, mũi cao, đôi mắt xếch có đuôi và, hai bên má như có hai vệt kẻ phấn sậm. Đẹp quá! Tôi nghĩ.
- Em gái tôi!- Lee giới thiệu. Tôi giả vờ mặt lạnh như bom, song thực ra mắt tôi đã chụp nguyên cái vẻ đẹp em gái Lee vào trí não. Cô tên là Yến Chi.

* * *
Hai tuần sau, buổi tối, tôi vô cùng mừng rỡ, suýt reo lên khi có điện thoại: “Lee đã khoẻ, Yến Chi và tôi mời anh tới nhà”. OK! Chắc hắn muốn trả ơn. Trả ơn thì tôi không cần, nhưng tôi muốn gặp Yến Chi. Tôi mua một chai vang Pháp. Khoản rượu vang, cứ đắt là ngon! Qua hàng hoa, tôi chọn dăm đoá hồng vàng. Lee mời tôi vào phòng khách. Tại đó đã có một xe rượu (2) chờ sẵn. Trên bàn đá màu cẩm thạch có một bình men xanh cắm mấy nhành hoa bách hợp, thoang thoảng hương. Đèn phòng tắt. Ba ngọn nến đỏ chói thắp sẵn von vót cháy. Gian phòng chập chờn, lung linh. Tay phải cầm chai rượu, tay trái vẫn giấu bó hoa ra sau, mắt tôi nhìn quanh. Tiểu muội đâu? Tiểu muội đây! Có mùi thức ăn thơm nức. Quay lại, đúng là Yến Chi. Má ửng hồng, tạp dề trắng nổi bật hình con rồng Trung Hoa thêu rất sinh động và, chao ơi, cô thở phập phồng, trái đào xuân căng trào trong làn áo mỏng. Yến Chi hơi hé cười, tóc như sóng sánh theo nụ cười ấy và ở đâu đó, tôi nhận ra quanh tôi chợt có mùi hương thơm kì lạ. Thứ hương cả đời chưa bao giờ được gặp...
- Chào em! Tôi chào và đưa bó hoa ra trước. Yến Chi nhận hoa, nhún chân rồi lại hơi kiễng chân lên. Má áp nhẹ vào má tôi. Tôi cảm nhận thứ hương ban nãy trào ra đậm đặc. Không phải nước hoa! Nó tương tự như khi mùa thu đã chín, ta đi giữa thiên nhiên bao la, giữa thảo nguyên và rừng, thấy chợt nương trong gió một mùi hương làm tâm hồn ngây ngất mà ta không sao nhận ra hương của loài hoa nào, loài thảo mộc nào. Thật choáng váng, ngây ngất! Nếu như không có Lee, tôi sẽ liều mình, ôm ngang thấm thân rất eo của cô ấy mà kéo vào, để môi chạm môi. Cô thoáng cười. Hình như cô nhận ra sự thèm khát cháy thầm trong ánh mắt đam mê của tôi.

* * *
Bữa dạ tiệc ngon và lạ. Dăm tiếng đồng hồ, hơn hai mươi món ăn! Dường như Lee muốn mang cả cái nền văn hoá ẩm thực đã vài ngàn năm của hắn đặt lên bàn đêm nay. Tôi vui, chợt quên đi cảm thức lạc loài, tạm bợ ở xứ sở xa lắc này. Lee cứ thoăn thoắt từ bếp vào bàn rồi lại chạy ra bếp, để Yến Chi ngồi tiếp. Món nào cũng thế, Lee giới thiệu xuất xứ, lịch sử. Thi thoảng Yến Chi cũng giúp tôi lấy món ăn hoặc thêm vào câu chuyện của Lee, những chi tiết sinh động hơn. Tôi cũng được nhìn ngắm Yến Chi tự nhiên. Rượu mềm môi, cũng tới nửa đêm. Yến Chi rõ và mờ, ẩn rồi hiện, chập chờn và thăm thẳm. Chắc cũng vui vì khách uống hết lòng, Lee chợt quay sang cô em tủm tỉm nói, hôm nay có khách quý tới, sao em không mang Dương Xuân ra đây đãi khách? Yến Chi tủm tỉm, rồi đi, lát sau quay lại với khạp gỗ trên tay. Yến Chi mở hộp, hai tay nâng lên đưa cho Lee cái hũ gốm men xanh, có hai chữ Hán màu son. Mấy cọng cỏ vàng ươm còn bám vào bên hũ. Lee lấy tay xoa vào cái bờ cong hũ rượu, nhặt sợi cỏ vàng, anh nói: “Đây là tửu phẩm đặc biệt của quê tôi, làm từ hạt loài cỏ tên là Kim Hoàng mọc hoang dại tràn trạt trên các triền núi đầu nguồn Dương Tử. Tươi tốt vào mùa xuân, dưỡng trong lạnh, mưa, gió, khí trời, đến tiết thu thì chín vàng cả sườn núi. Bông Kim Hoàng dài, hạt nhỏ, rất mẩy và chắc. Nhà nông gặt về sàng sảy, nấu chín, ủ men, cất rượu. Rượu cất xong, ngâm sâu trong lòng sông Dương Tử ba mùa đông mới đưa lên đóng vào thùng gỗ nhỏ rồi bỏ trong cái chum lớn gắn kín, lại chôn đủ bách nhật trong đất là đủ hỏa, thủy, thổ, mộc sẽ lên thứ hương không rượu nào có! Ai uống, có đi xa tới ngàn dặm vẫn thấy Dương Xuân quẩn quanh! Dương Xuân uống trong mùa Đông, chống được hàn khí, trong mùa Xuân đuổi được tà khí, giữa mùa Hạ làm tâm can mát mẻ, dùng vào tiết Thu làm khí huyết lưu thông, gan thận ấm áp.” Nói rồi rót ra ba chén tống và bảo Yến Chi mở hết cửa cho gió tuyết tuôn vào. Yến Chi mở toang cửa, tuyết lạnh ùa khắp phòng. Lee cười ha hả, chỉ tuyết nói, chúng ta đang ngồi thưởng rượu trên lưng chừng núi!
Rượu rót ra, lập tức tỏa hương thơm phưng phức. Hương gì vậy?

Tôi và Lee uống tới tuần rượu thứ ba, sắc mặt Lee dần tái đi, còn khuôn mặt Yến Chi cứ hồng rạng trong ánh nến. Nom cô bấy giờ càng hấp dẫn hơn. Quái lạ, mỗi khi Yến Chi rót thêm một chén, bàn tay đẹp đưa cốc Dương Xuân lên, tôi cũng không thể phân biệt được mùi hương ở chén Dương Xuân hay là mùi thơm của bàn tay nàng tỏa ra. Mê mẩn. Tôi đắm say nhìn người đẹp mà xác thân bắt đầu có cảm giác lênh đênh.
- Hưởng Dương Xuân rồi mà lại có đàn nữa thì hay quá! Lee nhìn Yến chi nói. “Dương Xuân uống cùng khách quý phải có ái nhân hầu đàn!” Yến chi cười. Thì em trổ tài đi! Lee bảo. Lại quay sang tôi: “Yến chi sẽ hầu anh khúc hát quen thuộc, nổi tiếng của Hoa Hạ.” Yến Chi dạ một tiếng rất nhẹ rồi vào phòng trong lấy ra cây đàn như trái lê. Đoạn, cô ngồi xuống chiếc ghế cao tròn đối diện, bắt đầu bấm phím so giây. Đó là một tiếng đàn kì tài, thanh âm nhấn nhá như chuỗi ngọc buông ra rơi xuống rồi vỡ tan trên thềm đá. Tiết điệu khi mau lúc thưa, khi dồn lúc cuốn, dẫn tôi dần dần mơ đắm vào cõi thần tiên. Bàn tay của nàng khi ấy mới đáng yêu làm sao, những ngón thon trắng hồng điệu nghệ lướt như múa trên phím. Và, sau khúc dạo bàng hoàng ấy, nàng cất giọng. Một giọng hát, không giống bất cứ giọng hát nào tôi đã nghe cất lên, cất lên từ đôi môi mọng đỏ kia càng làm tôi mê đắm. Tôi cảm giác như tôi đang ngồi trên một sườn núi đầy hoa. Tiếng hát và điệu đàn cứ bay bay, trườn trên các vệt cong của triền núi, những đám mây bồng bềnh…Cứ thế hết chén này tới chén khác. Dương Xuân như thứ nước ấm chảy huyết quản trào ra chân lông, làm cho tôi lâng lâng, thân xác như nhẹ bỗng, lơ lửng ngay trên chiếc ghế tôi ngồi. Lee cũng chầm chậm vỗ đùi hát theo. Lời ca, có đoạn như sau:
Đản sử chủ nhân năng tuý khách /Bất chi hà xứ thị tha hương…(3)
Tôi uống phứa. Đắm say mà uống phứa, chả còn biết trời đất, tôi gục xuống bàn khi nào chẳng biết!

* * *
Bạn đã khi nào say khướt, mà vẫn nghe thấy, cảm thấy hết mọi sự quanh bạn, lại không thể nào điều khiển được xác thân? Tôi rơi vào giấc ngủ rất ngắn và bừng tỉnh khi thấy ai đó kéo đôi chân mình.
-Gã thế mà nặng!
-Ừ, nặng Thật.
-Thân xuân cường tráng!
-Uống cũng khá! Em có vẻ thích nó? -Cười
-Kê đầu thấp thôi. Gã say quá. Đừng để gã nôn ra!
-Đóng cửa lại. Anh đi nghỉ đây.
-Này, khăn nóng!
-Anh lấy hai cái bánh bao trong ngăn lạnh để ngoài, để mai em hấp lại
-OK! -Có tiếng chân bước xa dần. Tiếng cửa khép
Tôi cố mở mắt. Thân xác rất nhẹ, bay lên. Tay ai trắng muốt cứ dập dờn, dập dờn. Da thịt dần nhận ra sức nóng trên mặt, xuống cổ, trên ngực rồi ấm dần xuống tận bụng dưới. Hương Dương xuân lại cứ chập chờn quanh. Rõ ràng Yến Chi đang gần quá và tôi rất muốn ôm chầm lấy nàng, song đôi tay lại không thể theo ý của mình. Áo sơ mi bị lột ra, thấy như nó bay rất chậm rơi xuống mặt đất.Tôi vẫn cảm rõ có bàn tay rất mềm. Những ngón tay ấm lướt vuốt trên mặt, lên trán, hai bên thái dương rồi cảm rõ lực xuyên sâu day mạnh vào sau gáy. Thân xác nặng hơn một chút. Lại xoay ngang và lật sấp. Máu bắt đầu chuyển động chậm chạp dù trái tim gắng sức đập liên hồi. Cảm giác mãn nguyện chầm chậm tới và ngưng đọng ở phía dưới, đánh thức những tiềm năng khi mà trí não không thể phát lệnh điều khiển, đưa tôi ở  một trạng thái như mộng du: tôi và không phải tôi. Đó là sự cảm biết nửa như tỉnh táo, nửa như mộng mị, song vẫn tự nhận ra cái phần thân xác bất lực: một cái xác chết, không khả năng thay đổi những trạng thái của cơ bắp, khi trí não đầy thèm khát bay lên.
Phải tới nửa giờ sau đó, cho tới khi trán tôi lấm tấm mồ hôi, thân xác trĩu nặng và tôi chập chờn hạ xuống. Mắt nhắm lại để không còn nhận biết được như trước đó. Tôi ngủ trong mùi hương Dương Xuân.

* * *
Ngày lại ngày ở Đức, cho tôi thấy rõ sự vô vị và nhàm chán tới kinh hồn khi nhịp điệu không có gì thay đổi cho những kẻ lạc loài trong bao nhiêu năm tháng nay rồi. Sớm dậy từ sáu giờ tất tưởi uống sữa và nhai mẩu bánh kẹp thịt. Ra bến Bus tất tưởi, rồi lại lên tầu S.Bahn để tới chỗ làm. Tối về nhà mệt nhừ và ăn dặm. Tivi vừa chớm chớp được chục phút, mắt đã nhắm nghiền thiếp đi tới sáng. Với công việc Gebeudersreinigung, dọn vệ sinh của công ty, tôi may mắn hơn những người Việt khác là còn hai ngày nghỉ thứ Bẩy và Chủ Nhật, nhưng chính những ngày nghỉ ấy, với một người độc thân, lại là thời gian vô cùng dài. Từ bữa gặp Yến Chi và nhất là cái đêm say khướt với Dương Xuân nghĩ lại thấy cuộc sống thật buồn.
Hơn tuần sau, nhớ lời hẹn, thứ Bẩy, đúng giờ, tôi tới Kaisetiger. Chín giờ tối mà quán vẫn đông ngẹt. Ngồi vào bàn, tôi chẳng cần phải tìm đâu cả. Yến Chi kia rồi. Trên cái sân khấu tròn trắng toát, cô hiện ra nổi bật trong bộ áo gấm Trung Hoa đỏ sẫm mầu huyết dụ. Tầng dưới của nhà hàng Trung Hoa khi ấy đã có gần trăm thực khách ngồi quanh, ôm lấy sân khấu nhỏ. Tôi cảm giác như tiếng hát của Yến Chi không bay thẳng tới tôi mà bay lên trên vòm cong cong của nhà hàng, đụng vào giá ngang màu đỏ, những con rồng chầu tứ phía, rồi lả tả rơi xuống ...

-Xin ông xem thực đơn và gọi món ăn! Tôi xin sẵn sàng phục vụ! - Người hầu bàn để trên bàn menu dài, bìa cũng mầu đỏ, lễ phép cúi gập mình nói. Tôi không cần mở cuốn thực đơn, gọi: “Gà chiên mềm và khoai tây viên nghiền.”
Thực ra, với tôi, dư vị món thịt gà ấn tượng không ghê gớm lắm như đồn đại. Quả là món gà chiên của Kaisetiger có vị đậm đà hơn nhiều so với món thịt gà ở các quán ăn khác chế biến. Song tôi đoán, có lẽ không chỉ vì riêng món gà mà Kaisetiger đông khách đến ăn vậy. Sự thu hút thực khách bấy nay phải tính tới giọng hát lạ, nhẹ như mây vờn trên đỉnh núi và vẻ đẹp mê hồn của Yến Chi. Trong ánh đèn dìu dịu chiếu, sắc vẻ Á châu trội lên giữa bao người đàn bà Âu, lại cái cảnh trí như thực, như ảo huyền trong sương khói tuôn ra ở sân khấu, quả là điều hiếm hoi, có một không hai ở đây. Điều ấy quả thực không nói quá, khi tôi nhìn thấy gần hai trăm quý ông Đức, Ý hay Hà Lan ở tiệm đêm ấy dừng tay nĩa, tay dao, nhìn theo Yến Chi như ngơ ngẩn. Dương Xuân rõ ràng cũng quyến rũ. Thông thường ở các quán khác, người Đức quen với cách uống vang hay sampanh khi ăn, kể cả với các dòng rượu uống xếch ở quầy rượu như Whisky hay Cognac, họ cũng muốn dùng các đồ uống quen thuộc bấy nay. Còn ở đây, Dương Xuân đắt hơn các rượu khác tới ba, bốn lần, mà thực khách tới đều hào phóng bỏ tiền thưởng thức thứ rượu quái quỷ này. Nhưng dù thế nào đi chăng nữa, cũng không phủ nhận được tài năng nấu nướng của Lee với sự hấp dẫn của món gà, khi ở thời buổi suy thoát Kaisetiger phải cạnh tranh với bao nhiêu khách sạn khác, của Italia, Đức hoặc Pháp, mà ở đó đâu thiếu các đầu bếp cực kì chuyên nghiệp.

Sau buổi tối đó, tôi còn tới nhà Lee lần nữa vào dịp đầu mùa Thu để kí vào tờ giấy làm chứng, bổ xung hồ sơ của Lee mà công ty bảo hiểm yêu cầu, nhằm hoàn tất việc nhận tiền bảo hiểm chấn thương tai nạn trên tầu S.Bahn đêm ấy. Cũng chỉ ghé qua chục phút, Yến Chi vắng nhà. Cũng không được đãi Dương Xuân nữa, song tôi vẫn cảm thấy luẩn quẩn trong căn hộ của Lee mùi Yến Chi đâu đó và điều này càng làm tôi thêm khao khát gặp gỡ nàng.
 
***
Đầu đông năm ấy, tôi về Việt Nam. Cũng bởi đã hứa với Lee rằng, sẽ mang rượu Việt Nam sang cho anh em Lee biết thế nào là rượu Việt cũng phê không kém. Tôi nhắn bạn bè khắp nơi, tìm cho bằng được một ít rượu, để tôi mang sang Đức. Trong vài ngày, bè bạn mang tới đủ các loại như Làng Vân, Làng Chuồn, Lộc Thủy, Mẫu Sơn v.v.. Có bạn mang cho dăm chai Mơ săn lùng trong một gia đình nấu rượu khá lâu đời ở giữa núi sâu vùng Hương Tích. Cũng có bạn còn mua tận Nam Bộ thứ rượu đế Bầu Đá trong suốt. Song chả có loại rượu nào sánh được với Dương Xuân.
Sắp tới ngày lên đường, một chiều, tôi được anh bạn trẻ đưa cho một địa chỉ, bảo tôi tới Quán Quen: “Anh hãy tới đó, một nơi không chỉ bán rượu rất ngon, mà có dịp anh còn hiểu thêm chút ít những sân chơi của lớp trẻ sinh viên, học sinh quanh Hà Nội.“ Tôi lấy xe máy tức tốc lần tìm địa chỉ ấy.
Hóa ra Quán Quen không như tôi tưởng tượng. Nó chỉ là một quán giản dị. Ở đây vừa bán rượu vừa bán trà, nước hoa quả tinh khiết. Sự thu hút của nó là thái độ phục vụ rất ân cần trẻ trung và vui vẻ của người phục vụ, mà họ lại là cánh sinh viên đang học, tới làm thêm ở quán. Tôi được mời vào phòng nhỏ tiền sảnh. Trong khi chờ đợi chủ quán tới, một thiếu nữ chừng đôi mươi bưng ra bộ ấm tách trà và phích nước với đĩa hạt dưa. Cô gái vừa quay gót thì chiếc rèm gió lay động. Tôi giật mình tưởng như mơ, bởi từ sau tấm rèm kết bằng những cuộc giấy đủ màu, xâu bằng chỉ gai treo bên nhau, Yến Chi đột ngột hiện ra. Không, không phải Yến Chi. Chủ quán đã ngồi xuống ghế mà tôi chưa hết bàng hoàng. Cô đẹp như Yến Chi song rõ là không phải Yến Chi, bởi đôi mắt cô không xếch. Điều kì lạ nữa là, từ khi cô bước vào, cũng tự đâu phảng phất hương gì thơm quá mà khi ấy tôi không sao nhận ra. Tôi cũng không thể hiểu cái hương ấy có thực không, hay do từ sắc đẹp nghiêng ngửa của cô chủ mà nhớ Yến Chi rồi tưởng tượng ra mùi hương cũ.
Cô gái tên là Phương Xuân. Cô là một chuyên gia trẻ trong lĩnh vực ngân hàng. Phương Xuân mở quán “chỉ để vui, có sân chơi cho các em sinh viên sao hợp với túi tiền vốn ít ỏi của họ. Như năm năm học đại học em nếm đủ cảnh học hành chăm chỉ mà thiếu chỗ vui chơi lành mạnh“
Nói, Phương Xuân không thua kém Yến Chi về nhan sắc cũng không quá, thậm chí cô còn có phần hơn ở sự trẻ trung. Sự trẻ trung vẫn là lợi thế đương nhiên của phái đẹp. Lại hơn nữa, ở cái tự nhiên nồng nàn trong gương mặt không hương phấn mà mịn màng tự nhiên, ở đôi môi không son mà mọng như cánh hồng đang độ tiết xuân tươi thắm nhất. Trời  phú cho những người đàn bà đặc biệt một thứ trường hấp dẫn kẻ khác phái, trường lực ấy tỏa ra quanh mình họ mà không sao lí giải được. Phương Xuân đây cũng là dạng phụ nữ có trường lực đặc biệt ấy. Và, vẻ đẹp lỗng lẫy của giới nữ với trường giới tính mạnh cũng thường làm nam giới phải trở nên lịch sự và nhã nhặn hơn. Tôi như bị thôi miên khi những búp tay trắng hồng, thon dài thong thả tráng nóng những chiếc li gốm nhỏ màu ngọc rồi khoan thai pha trà rất đúng kiểu cách ở những gia đình Hà Nội xưa, để cuối cùng trà rót ra, hương sen thanh nhã và hương trà ngầy ngậy bay ra làm không gian trở nên thanh tịnh, tao nhã tới vô cùng.

Sau vài câu chuyện xã giao và nói lí do tôi tìm tới quán, Phương Xuân gọi cô gái ban nãy mang rượu tới. Cô gái trẻ lập tức bưng ra một khay tre có chiếc be gốm nhỏ đựng rượu với hai chiếc tách gốm men rạn. Cũng cẩn thận tráng chén trong nước sôi rồi chờ cho nguội, Phương Xuân rất khéo léo rót rượu, không một giọt rớt xuống.
Đúng là một loại rượu tuyệt ngon. Chả kém gì vị Dương Xuân của Lee, rất mềm và ngọt hậu. Mai Hạ thơm khó tả, cho người ta cảm giác lâng lâng ngay khi chạm môi vào. Nhưng rõ ràng, khi tôi chưa uống vẫn cảm thấy như có mùi hương nồng nàn kì lạ quanh quất như đêm tôi ở nhà Lee. Song lúc bưng chén rượu kề môi, hy vọng ở đó có hương như Dương Xuân, mà lại không thấy. Tuyệt không có cái hương quyến rũ như chén rượu tôi uống đêm nào từ bàn tay của Yến Chi. Tuy thế, tôi vẫn nhâm nhi gần hết cả be rượu Mai Hạ, khi cô gái thong thả giới thiệu thứ rượu mà theo cô là không bình thường của một vùng xa lắc:
-Để tìm được thứ rượu ngon lại vừa hợp túi tiền các bạn sinh viên, em đã khảo sát khắp vùng Tây Bắc. Chữ “Mai Hạ” trong “rượu Mai Hạ” ấy là do rượu đó được nấu ra ở Mai Hạ - Mai Châu - Hòa Bình. Nó khác rượu Làng Vân, rượu Bầu Đá... Rượu Mai Hạ trong vắt, lắc nhẹ thấy vạn tăm rượu lên rào rạt như sao. Vị rất khác biệt với tất cả các loại rượu trắng ở ta và độ cồn cũng đủ để đốt cháy những cơn nghiền khó tính nhất. Nặng độ vậy, Mai Hạ vẫn không gây nóng, trái lại rất êm ái tới giọt cuối khi cạn chén. Mai Hạ là thứ rượu do phụ nữ Thái ở Chiềng Hạ nấu. Có một người đàn bà Thái còn lại ở bản đó tên là Chu Thị Tờn đã lấy mẻ rượu bà ủ chín trong chum đã lâu để em mang về đây cho bè bạn thưởng thức. Ở bản đó, vài nhà khác cũng nấu rượu ngon lắm, song chưa ai nấu rượu ngon như bà Tờn. Mai Hạ tuy cất từ củ sắn, lại để nguyên cả vỏ, nhưng hơn hẳn các loại rượu sắn khác, hơn cả rượu cất từ nếp quý ở dưới xuôi như rượu làng Vân. Mai Hạ uống vào đâu biết tới đó, vị đậm sâu, ngọt lùi vương mãi từ đầu môi xuống gan ruột. Nó được ủ rất tinh tế  nhờ thứ men lá độc đáo, bí mật của gia đình bà Tờn. Theo em, rượu ngon, ngoài men còn có yếu tố nguồn nước và vi lượng trong sắn Mai Hạ. Suối Mai Hạ đầu nguồn, có tên là suối Vú mẹ, phun ra ngàn năm nay từ một nhũ đá, nom như bầu vú khổng lồ nhô ra từ lưng chừng ngọn núi Mẹ. Nước trong vắt và tinh khiết tới vô cùng. Chả thế vùng quanh đó đàn bà, con gái tóc như mun, đen dài tới kheo chân. Tuổi tóc có bà tới trên 60, vẫn nhanh nhánh không hề có sợi bạc. Anh em sinh viên Hà Nội tới uống, đùa chơi rằng, Mai Hạ - rượu uống hôm nay ngày mai mới Hạ.
Tôi hỏi: Công nghệ chưng cất Mai Hạ thế nào? Đáp, cũng bình thường thôi. Lại gặng, sao không đau đầu? Liệu có ủ rượu đủ Bách nhật như rượu dưới xuôi? - Tôi thoáng nghĩ tới Yến Chi, tới chuyện Dương Xuân ngâm ở sông Dương Tử. Cô Xuân nâng be rượu lên cười: Rượu Mai Hạ sau khi cất không chôn dưới đất trăm ngày uống đã ngon lắm rồi. Nhưng nếu đong đầy chum, đậy kín, trám kĩ bằng nhựa cây mai, chôn dưới đất giọt tranh đủ ba tháng mới đào lên thì uống một chén đúng bằng ba chục chén rượu khác, ngọt ngào nồng hậu khó rượu nào bì được. Nói về Mai Hạ, đã lâu rồi người Thái có câu hát cổ: Rượu đây tay mềm em mời, anh uống một chén như ngàn chén, đất trời nghiêng ngả, uống bao năm môi vẫn còn thơm…Rượu này còn có điều đặc biệt là dính vào ngón tay chỉ để lại hương thơm và bay khô như cồn, chứ không ướt nát như các rượu khác vì nồng độ rất cao chả kém gì Rum của Cuba. Nói rồi, cô Xuân nghiêng be đổ lấy chút rượu và nhúng ngón tay út hồng xinh như mầm hoa tuy líp vừa nhô ra khỏi mắt đất vào chén rượu.
Thật bất ngờ. Sau động tác ấy của cô, tự dưng gian phòng sực lên ngào ngạt mùi hương đúng như hương Dương Xuân. Tôi nhận ra vị hương hôm nào ở nhà Lee cũng như nhớ tới mùi hương ban đầu tôi ngờ ngợ khi Phương Xuân mới bước vào gian phòng.
Trời ơi! Tôi ngạc nhiên đỡ lấy chén rượu. Quả là tôi không nhầm. Rượu Mai Hạ khi ngón tay mỹ nhân chạm vào đã tiết xuất ra kì hương…
Chuyện về Phương Xuân và Mai Hạ tôi sẽ thuật lại ở lần khác, bởi vì đó lại là câu chuyện kì thú thứ hai của đời tôi.
 
***
Quay lại Đức, tôi hí hửng mang theo một bình Mai Hạ. Máy bay tới sân bay Schoenefeld đúng vào lúc châu Âu chỉ còn hai ngày nữa là lễ Giáng sinh. Cũng không chờ thêm một ngày, chiều ấy tôi đánh xe thẳng tới quán Kaisetiger.
Tôi không tin nổi mắt mình nữa. Ngày xưa bãi đỗ xe quanh Kaisetiger luôn chật ních. Bây giờ bãi xe trống không, tuyết trắng ù ù bay tứ tán. Cửa Kaisetiger không một bóng người. Không thấy hai người gác cổng với đồng phục đỏ sau cánh cửa lớn. Vòng quanh bên hàng tròn cột đỏ bên ngoài là chăng dây vàng với dòng chữ Polizei in liên tục trên băng dây. Kaisetiger bị đóng cửa! Vì sao nhỉ? Vì sao? Tôi bấm máy hỏi anh bạn thân thạo tin người Đức Quenter.
Hóa ra Kaisetiger đã bị đóng cửa hơn tuần nay.
Chuyện thật oái oăm. Một đôi trai gái trẻ mới yêu nhau từ Berlin thứ Bẩy tới ăn quán. Họ gọi món gà hầm. Đang ăn cô gái Đức thấy vương vướng, đau trong họng, rồi buồn nôn. Cô bèn vào toalet. Và dù ói mửa liên tục cơm đau vẫn tăng dần tới mức không chịu nổi. Cô bấm máy gọi cấp cứu. Bác sĩ Potsdam mau chóng phát hiện ra vật lạ ở viện. Bất ngờ nữa, người ta gắp ra từ họng cô một chiếc móng mèo bé xíu. Tức thời, hơn 200 Polizei ngay sớm sau cùng nhân viên thanh tra y tế, kiểm dịch, môi trường… đã bao vây, lật tung từng cm vuông Kaisetiger. Trong hầm lạnh người ta đã tìm thấy gần hai chục cân thịt mèo đã làm sẵn. Có cả mèo nguyên con mới lột da lẫn mèo đã phá thành lát nhỏ mỏng như phile gà. Người ta nghi rằng đám đầu bếp ở Kaisetiger đã trộn thịt mèo vào làm nên hương vị đặc biệt của thịt gà khi chế biến. - Quenter hổn hển nói qua điện thoại- Tao cũng nghi lắm vì thịt gà ở Kaisetiger là nguồn mua tại Đức có khác gà tụi tao mua ở siêu thị đâu, mà sao hương vị món gà Kaisetiger đậm đà như thế?

Tôi quay xe lại khu nhà của Lee. Cầu mong sao Lee và Yến Chi của tôi bình an. Luật pháp Đức buộc người chủ khách sạn phải chịu trách nhiệm chính mà. Kaisetiger đóng cửa thì giờ này tôi được gặp Yến Chi là chắc. Lại tạt qua cửa hàng hoa mua một bó hoa hồng tươi vàng rộm.
Nhà Lee đây rồi. Tôi bấm chuông. Im lặng tới ghê người sau tới hai ba lần bấm mà cửa không mở.
-Ngài tìm gia đình người Trung Hoa ư? Họ dọn nhà đi từ ba bốn hôm nay rồi.
Tôi quay lại, sau tôi một bà già Đức tóc vàng nâu nhìn tôi e ngại nói.
-Vâng thưa bà. Bà có biết họ chuyển đi đâu không?
-Sao tôi biết được. Họ dọn nhà từ tuần trước. Đồ đạc hỏng còn một đống ngoài kia.
Theo tay bà tóc nâu vàng chỉ tôi đến bên đống đồ, nệm, giường và tủ đã tháo rỡ một đống tuyết đã phủ trắng. Tôi nhận ra chiếc gương lớn mà nhờ nó tôi đã nhìn trộm Yến Chi qua bóng gương phản chiếu hôm nào. Tôi nhận ra chiếc bàn xếp. Cái đi văng màu huyết dụ các vật dụng trong phòng khách ngày nào mà Yến Chi cho tôi nghe khúc hát mê hồn.

***
Suốt cả tuần sau đó thực buồn. Lễ Noel này sẽ vui biết bao nếu có Lee và đặc biệt là Yến Chi. Bây giờ nàng ở đâu? Mấy đêm tôi cứ mơ thấy nàng. Trước đó khi Yến Chi chưa biến mất, tôi không có cảm giác ấy. Có lẽ sự mất tích của Yến Chi càng làm cho tôi luyến tiếc và khao khát gặp lại nàng hơn. Điều ấy thật tệ hại, nó tạo cho tôi những ảo giác khó lường. Đi trên đường, giữa phố xá châu Âu đông đúc, đã ba bốn lần tôi thoảng thốt đuổi mấy cô tóc đen cắt ngắn, dáng dấp thon nhỏ tôi cứ ngỡ là Yến Chi. Một lần thoắt thấy rõ ràng bóng như Yến Chi lên một chiếc xe Bus, tôi đã bắt taxi lao theo. Vòng vèo tới ba bốn tuyến phố tôi mới bắt kịp chiếc Bus đó, song lên xe thì té ra người đó không phải là Yến Chi. Nàng có thật không, hay là tôi đang mơ? Cũng ngay cả trong giấc mơ, chính tôi tự hỏi điều đấy và tỉnh giấc vẫn bàng hoàng không tin là trên đời này tôi đã gặp một Yến Chi như thế.
Tôi cũng viết email về Hà Nội, như đã hứa với cô gái Phương Xuân, rằng tôi không gặp được Yến Chi để so sánh rượu Mai Hạ với Dương Xuân.
Sự nhớ nhung Yến Chi tới mức cồn cào kéo dài suốt hai ba tuần không sao chịu được. Cũng như chuyện nhớ người tìm tới vật, tôi quay lại khu nhà Yến Chi và Lee từng ở, một lần nữa xem có tin tức gì của họ không.
Hỏi thăm vài người đang dọn vườn hoa quanh khu nhà, không một ai biết tin tức gì về hai người Honkong ấy nữa. Bà già tóc nâu ái ngại nhìn tôi và bảo: Chủ nhà mới dọn đến căn hộ của anh em cô, vừa dọn ít đồ trong kho tầng ngầm của chủ căn hộ cũ quẳng ra nơi đổ rác, khi sau ba tuần không thấy họ quay lại.
Tôi thẫn thờ đến bên đống đồ bà già nói tới.
Thật bất ngờ. Ba bốn chiếc hũ sành vứt lăn lóc bên khu để rác đúng như những chiếc hũ sành đựng rượu Việt Nam như tôi đã từng trông thấy trên cái kệ trong Quán Quen ngày nào. Kế đó là chiếc bình men cẩm thạch có hai chữ Hán màu son đêm nào Yến Chi và Lee rót ra thứ rượu Dương Xuân khoản đãi tôi. Tôi nhấc thử một hũ sành rồi bật nắp. Trong hũ còn ăm ắp rượu. Tôi quay lại xe lấy chiếc cốc giấy và chả ngại ngần rót ra ít rượu và uống.
Không có mùi hương đặc biệt như thứ rượu tôi đã uống và nó thực giống hệt vị hương của rượu Mai Hạ. Tôi cúi xuống nhặt lên chiếc hũ gốm màu cẩm thạch có hai chữ Hán màu son. Hũ gốm men xanh rỗng không. Đáy hũ mốc thếch và thực bất ngờ khi tôi đưa bình lên sát mắt.
Từ hũ gốm xanh cẩm thạch ấy sực lên độc mùi ái nữ.
Hương Mỹ nhân!
Tôi quay gót.
Đêm ấy, tôi nhận được email của cô Xuân. Thư có đoạn viết: Em không kinh doanh Mai Hạ nữa. Cả tuần nay, có người tới mua vét từng lít Mai Hạ để bán cho thương lái  Honkong, đẩy giá rượu lên cao, không hợp túi tiền anh em sinh viên nữa…
Tôi ngồi trong phòng một mình và nhớ lại tất cả. Nhớ món thịt gà đậm đà khác lạ tôi ăn ở Kaisetiger và khi đó không ai biết nó được trộn với thịt mèo mà tạo ra hương vị đậm đà đặc biệt; nhớ gương mặt mê hồn của Yến Chi với điệu đàn dẫn tôi vào mê cung và  tôi chìm trong ảo và thực; tôi cũng nhớ lại hương rượu ở chiếc hũ Dương Xuân và cốc rượu của Phương Xuân nhúng ngón tay út vào…
Tự nhiên tôi buồn ghê gớm. Một nỗi buồn khó thể nói ra để sẻ chia.
Tôi bật máy, im lặng tới nửa giờ, tôi viết: Phương Xuân thân mến!....,.
                                                          NTV
 
1-Nazit: chỉ những kẻ chống người nước ngoài, theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan, hẹp hòi
2-Ở châu Âu khi tiếp khách rượu có nhiều loại uống khác nhau ở thời điểm tiệc, trong để nhiều loại trong 1 tủ nan nhỏ, dưới gắn bánh xe có thể di chuyển cho thực khách tùy chọn loại rượu mình ưa thích. Tác giả tạm gọi là xe rượu
3-Thơ Lí Bạch. Chủ nhân biết cách làm say khách / Thì đâu còn có ai người tha hương.




Lời bình của NHẬT TUẤN

Mới đọc tưởng truyện xã hội đen. Trên tàu, một anh Việt kiều Đức dùng võ chống bọn Nazit cứu được một người tên Lee, người Hồng Kông. Tạ ơn cứu mạng, Lee mời anh VK Đức tới nhà gặp cô em gái xinh đẹp có tên na ná Việt Nam: Yến Chi và uống thứ rượu đặc biệt “làm từ hạt loài cỏ tên là Kim Hoàng mọc hoang dại tràn trạt trên các triền núi đầu nguồn Dương Tử. Tươi tốt vào mùa xuân, dưỡng trong lạnh, mưa, gió, khí trời, đến tiết thu thì chín vàng cả sườn núi. Bông Kim Hoàng dài, hạt nhỏ, rất mẩy và chắc. Nhà nông gặt về sàng sảy, nấu chín, ủ men, cất rượu. Rượu cất xong, ngâm sâu trong lòng sông Dương Tử ba mùa đông mới đưa lên đóng vào thùng gỗ nhỏ rồi bỏ trong cái chum lớn gắn kín, lại chôn đủ bách nhật trong đất là đủ hỏa, thủy, thổ, mộc sẽ lên thứ hương không rượu nào có! Ai uống, có đi xa tới ngàn dặm vẫn thấy Dương Xuân quẩn quanh! “
 Trở về Việt Nam, trong tâm tưởng anh VK vẫn không nguôi nỗi nhớ hương rượu Dương Xuân và cô gái mặc sường xám. Thế rồi tại quán Quen ven Hà Nội, anh VK gặp một cô gái giống hệt Yến Chi và uống thứ rượu y hệt rượu Dương Xuân, nhưng không phải của Tàu mà Việt Nam trăm phần trăm: ”Mai Hạ uống vào đâu biết tới đó, vị đậm sâu, ngọt lùi vương mãi từ đầu môi xuống gan ruột. Nó được ủ rất tinh tế nhờ thứ men lá độc đáo, bí mật của gia đình bà Tờn. …Suối Mai Hạ đầu nguồn, có tên là suối Vú mẹ, phun ra ngàn năm nay từ một nhũ đá, nom như bầu vú khổng lồ nhô ra từ lưng chừng ngọn núi Mẹ. Nước trong vắt và tinh khiết tới vô cùng. Chả thế vùng quanh đó đàn bà, con gái tóc như mun, đen dài tới kheo chân. Tuổi tóc có bà tới trên 60, vẫn nhanh nhánh không hề có sợi bạc.”
 Trở về Đức, anh VK tìm tới quán của hai anh em Lee mới ngã ngửa vì thực khách phát hiện món gà hầm nổi tiếng lại pha…thịt mèo cho hương vị đậm đà. Tất nhiên hai em em tên lừa đảo đã cao chạy xa bay. Khi tìm tới ngôi nhà cũ, anh VK còn phát hiện ra ba bốn chiếc hũ sành nguyên dùng để đựng rượu Việt Nam: rượu Mai Hạ. Vậy đã rõ, rượu Dương Xuân không phải của Trung Quốc mà chính là rượu Mai Hạ của Việt Nam.
 Tuy không nói thẳng toẹt ra nhưng độc giả vẫn thấy tính chất “ma giáo” của hai em người Tàu, ăn cắp “hàng quý” Việt Nam gắn nhãn Trung Quốc để bịp bợm. Truyện hấp dẫn và tạo được không khí “liêu trai” trong một xã hội công nghiệp hiện đại khi anh Việt kiều bước chân vào ngôi nhà bí ẩn của hai anh em người Tàu với cô em mặc sường xám thoắt ẩn thoắt hiện trong lãng đãng hương rượu Dương Xuân. Nghệ thuật của truyện vượt cao hơn nội dung mà nó đề cập khiến truyện không rơi vào tân văn nặng “tính thời sự” .



]]> http://lethieunhon.com/read.php/5618.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Tue, 31 Jan 2012 11:10:30 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5618.htm Bây giờ (năm 2012) Hội những người yêu đọc sách của Thư viện Hải Phú, mỗi người mỗi ngả, kẻ mất người còn. Người năng nổ nhất cho việc hình thành Hội thơ xuân Rằm tháng năm 1981 xa xưa, là anh Dương Thái Nhơn (sau nay là Giám đốc Thư viện tỉnh Phú Yên) nay cũng đã về hưu. Rồi những nhà thơ Trần Huiền Ân cũng đã vào tuổi xưa nay hiếm, nhà thơ Nguyễn Tường Văn trẻ trung hồi nào, nay cũng đã hưu rồi. Anh Mai, Giám đốc thư viện Hải Phú hồi ấy cũng đã lên Mường trời hơn hai chục năm nay. Rồi chú Đoàn Anh, Hội trưởng Hội những người đọc sách Tuy Hoà, hồi ấy tuổi đã ngoài năm mươi, nay theo con cái lưu lạc tận phương trời nào, mình cũng không hay nữa. Chao ôi, hơn ba chục năm rồi, nào có ít ỏi gì. Vật đổi sao dời, nhưng tình người vẫn ngời sáng như Vầng thơ hôm nay.




THƯ GỬI BẠN CŨ NHÂN HỘI THƠ RẰM THÁNG GIÊNG

Chào bạn Phạm Thị Hồng

Mình đã nhận hồi âm của bạn hai ngày nay. Cảm ơn bạn bạn cũ đã đồng cảm với những cố gắng không mệt mỏi của mình trong lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật. Nhận thư bạn trong không khí cả nước đang rục rịch chuẩn bị ngày Hội thơ xuân Rằm tháng giêng lần thứ 10 và là ngày Hội thơ xuân Châu Á lần thứ nhất sẽ tổ chức tại Quảng Ninh và Hà Nội đúng vào dịp Rằm xuân  năm nay.
 Song riêng mảnh đất Tuy Hoà của chúng ta thì năm nay đã là năm thứ 31 tổ chức Hội thơ xuân Rằm tháng giêng rồi. Nhắc đến đây, lòng mình lại trào lên bao kỷ niệm về những ngày đầu tiên nhất chúng ta cùng hồ hởi (và lọ mọ nữa, nhưng lòng yêu thơ nào có bao giờ lọ mọ đâu nhỉ, rất sáng láng là đằng khác) tổ chức những đêm thơ xuân Rằm tháng giêng những năm tháng đầy khốn khó ấy. Cuộc sống đầy lam lũ khó khăn về kinh tế thời bao cấp, nhưng lòng yêu thơ của người Tuy Hoà sáng lên lồng lộng cả đất trời, toả một vầng hương đầy quyến rũ, đến nỗi những đệ tử thơ từ Huế, Thành phố Hồ Chí Minh, Gia Lai, Kon Tum… cũng dập dìu kéo đến mảnh đất thiêng ngọt mật ong thơ của nơi này… mà thưởng ngoạn cái ngất ngây của Rằm xuân thơ núi Nhạn ảo huyền… Những hạt nhân thơ đầu tiên của Vầng hương thơ Rằm xuân tháng giêng của Tuy Hoà hồi ấy – theo tôi, Triệu Lam Châu – là hai nàng thơ kỳ cựu của Hội những người đọc sách của Thư viện Hải Phú: Phạm Thị Hồng và Giáng Vân… Từ đó đến nay và mãi mãi hai nàng tiên thơ ấy cứ sáng bừng trong lòng bao người dân Tuy Hoà, hễ cứ nhắc đến Hội những người đọc sách thời xưa, thì lại cảm thấy ngân vang hai cái tên trìu mến: Hồng… Vân…

 Khởi đầu của Hội thơ xuân Rằm tháng giêng của Tuy Hoà (và của cả nước) đẹp một cách ngoạn mục như vậy. Do đó về sau Hội thơ đẹp nồng nàn này  toả lan cả nước. Còn nhớ dịp mùa thu 2002 trong Hội thảo văn học miền Trung tại Thanh Hoá, nhà văn Nguyễn Gia Nùng có đọc một bài tham luận dài nói về Hội thơ xuân Rằm tháng giêng tại Tuy Hoà. Mọi người vô cùng ngạc nhiên, ngỡ ngàng và xúc động, không ngờ Tuy Hoà lại có một ngày thơ tuyệt vời đến thế. Ta đã tổ chức Rằm thơ xuân từ năm 1981, trong khi đó Quảng Ninh tổ chức Hội thơ vào năm 1988. Tuy Hoà là đốm lửa hồng đầu tiên của Hội thơ xuân Rằm tháng giêng của cả nước hôm nay.

 Bây giờ (năm 2012) Hội những người yêu đọc sách của Thư viện Hải Phú, mỗi người mỗi ngả, kẻ mất người còn. Người năng nổ nhất cho việc hình thành Hội thơ xuân Rằm tháng năm 1981 xa xưa, là anh Dương Thái Nhơn (sau nay là Giám đốc Thư viện tỉnh Phú Yên) nay cũng đã về hưu. Rồi những nhà thơ Trần Huyền Ân cũng đã vào tuổi xưa nay hiếm, nhà thơ Nguyễn Tường Văn trẻ trung hồi nào, nay cũng đã hưu rồi. Anh Mai, Giám đốc thư viện Hải Phú hồi ấy cũng đã lên Mường trời hơn hai chục năm nay. Rồi chú Đoàn Anh, Hội trưởng Hội những người đọc sách Tuy Hoà, hồi ấy tuổi đã ngoài năm mươi, nay theo con cái lưu lạc tận phương trời nào, mình cũng không hay nữa. Chao ôi, hơn ba chục năm rồi, nào có ít ỏi gì. Vật đổi sao dời, nhưng tình người vẫn ngời sáng như Vầng thơ hôm nay.

 Rồi bạn Phạm Thị Hồng, nàng tiên thơ của Hội những người đọc sách hồi ấy, sau khi rời Tuy Hoà, về Đà Nẵng năm 1984… cũng bặt vô âm tín… cho đến mùa xuân này tình cờ gặp lại trên sóng điện thoại như một thoáng mơ hồ mà xiết bao sáng láng, sáng láng như Vầng thơ xuân đầu tiên thơm ngát lòng người năm 1981 ấy, bạn nhỉ… Rồi Giáng Vân, cái tên đẹp và gợi cảm như một tứ thơ nồng nàn của đêm thơ xuân Rằm tháng giêng đầu tiên của chúng ta… cũng tạm thời (như một dấu lặng trong một bài hát vậy) lặn theo vầng sáng Phạm Thị Hồng suốt mấy chục năm ròng… để rồi đồng loạt hiện lên rỡ ràng trong lòng các thành viên Hội những người đọc sách xa xưa (trong đó có Nguyễn Tường Văn và Triệu Lam Châu) trong mùa xuân nay. Phải chăng năm nay là Nhâm thìn, nên các con Rồng của Hội những người đọc sách, cũng là Hội những người nhen nhóm Hội thơ xuân Rằm tháng giêng năm xưa của Tuy Hoà thơm lừng mật thơ lòng, lại bay đến tìm nhau? Thế thì hạnh phúc quá, hạnh phúc của lòng người chan chứa tình bạn giản dị mà tri âm, mà sáng trong như những vần thơ lay động gió đồi Nhạn Tháp bấy năm ròng đó thôi… Bạn bè ơi, bạn của những niềm thơ lay động hồi xưa ơi, có bao giờ ta lại gặp nhau ấm cúng và nồng nàn như ngày xưa nữa không?

 Trời vẫn sáng bừng như niềm thơ năm nào… Và Rằm thơ xuân tháng giêng  núi Nhạn năm nay lại đến rồi… Mình chắp tay hướng lên trời cao, cầu nguyện bao tâm hồn xưa cùng tụ về dự Rằm thơ xuân Tuy Hoà trên núi Nhạn vào năm Nhâm thìn (2012) này đó! Hồn nàng thơ của ngày xưa, nay ở Đà Nẵng có bay vào Tuy Hoà năm nay để lại cùng thưởng lãm thơ không?
  Vậy là lúc này đã năm giờ bốn phút sáng 31 tháng 1 năm 2012 rồi. Mình xin tạm dừng bút đây, bạn nhé. Chúc bạn ngủ ngon trong Vầng thơ nồng nàn và phảng phất thơm điệu bài chòi đầy quyến rũ từ năm 1981 đến giờ… Rồi bình minh sẽ lại sáng bừng lên bao niềm thơ xao động mới, xao động như tình bạn của chúng ta sau hơn ba mươi năm trời mới gặp lại nhau trong tiếng sóng biển dè dặt rì rào mơ hồ bí ẩn, mà long lanh, mà chan chứa bao điều…

Bạn cũ TRIỆU LAM CHÂU
trieulamchau@gmail.com
ĐT: 0983 825502



]]> http://lethieunhon.com/read.php/5617.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Tue, 31 Jan 2012 03:11:48 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5617.htm Khi tôi đi Thụy Điển tìm hiểu văn hoá Bắc Âu, được biết nhà thơ Bellman (thế kỷ 18) cũng trong truyền thống dùng thơ rượu. Ông không phải là nhà thơ vĩ đại của dân tộc nhưng khi tôi nói chuyện với ai, cũng thấy ông được mọi người ưa thích. Bài ca chuốc rượu theo kiểu ca tụng Thần Rượu Bacchus là sở trường của Bellman. Ông sử dụng những khuôn sáo cổ điển của thể loại: Tình tri kỷ của các đệ tử rượu, thoát ly cái thống khổ của xã hội. Bacchus được tôn là lãnh chúa của Vương quốc Hạnh phúc. Trong say sưa, hưởng lạc khoảnh khắc, ông làm thơ rất sinh động, đưa vào thơ cả cảnh sinh hoạt hiện thực. Người ta thường ví Bellman  với nhà thơ Pháp thời Trung cổ là Villon. Hai nhà thơ chỉ giống nhau ở rượu chè lang bạt, nhưng tâm tình và rung cảm khác nhau




Hưởng ứng chuỗi Ngày Thơ Việt Nam lần thứ X và Liên hoan thơ châu Á- Thái Bình dương lần thứ I
                                        
             Rượu và Thơ

                   HỮU NGỌC

Từ xưa đến nay, có rượu thì ra thơ, mà thơ thì ca tụng rượu. Đó là chân lý dưới mọi bầu trời. Nơi đâu cũng mượn chén rượu để quên hoặc vượt qua cái hiện thực đáng buồn hoặc ngược lại, để mừng công, chúc tụng nhau. Nhưng thái độ với người say và với rượu khác nhau, tùy theo từng nền văn hoá. Ở phương Tây, nói chung nghiện rượu bị coi là một bệnh xã hội, đạo lý lên án. Ở ta và các nước Đông Á, trừ những tay nát rượu bê tha, rượu lại được đề cao, coi là đồ cúng thiêng liêng, một đặc trưng của nam nhi. Rượu không những là cách tiêu sầu cho các bậc tao nhã mà còn là phương tiện giải thoát “phận người”, đạt tới cái lâng lâng, tâm nhập vào vũ trụ, tan biến vào hư vô của Phật Lão.

    Trong Đường thi, Lý Bạch là ngôi sao “rượu và thơ”. Ông rất thích rượu, nhưng không hề bị chê trách là bê tha. Trái lại, trong cuộc đời riêng, đối với gia đình, bè bạn, nhân dân và bản thân, ông luôn tỏ ra chân thành, nhân hậu và bình dị. Rượu giúp ông thể hiện bản sắc thơ ông, mà đời sau đánh giá là “phiêu dạt, hào phóng” (khoáng đạt, thanh thoát tự nhiên), vươn tới cái cao xa. Bài “Thơ trước khi chuốc rượu” của ông nổi tiếng: Nước sông Hoàng Hà chảy ra biển mất hút, tóc con người thoắt từ đen thành trắng, vậy hãy uống đi, mong say, không mong tỉnh. Hãy bán ngựa và áo quý lấy tiền mua rượu ngon để cùng nhau tiêu tan “vạn cổ sầu” của kiếp người.

    Ở ta, Tản Đà cũng có cái “ngông” của Lý Bạch. Ông mượn thơ và rượu để nói lên cái u uất, khát vọng và tình người của mình:
                            Trời đất sinh ra rượu với thơ
                            Không thơ không rượu sống như thừa
                            Công danh hai chữ mùi men nhạt
                            Sự nghiệp trăm năm nét mực mờ
                            Mạch nước sông Đà tuôn róc rách
                            Ngàn mây non Tản mắt lơ mơ
                            Còn thơ còn rượu còn xuân mãi
                            Còn mãi xuân còn rượu với thơ
                                                 (Ngày xuân thơ rượu)
Còn thơ còn rượu là để:
                          Đất say đất cũng lăn quay
                          Trời say trời cũng đỏ gay ai cười!
Cuộc lợi danh như chiêm bao, vậy thì:
                          Thương ai cho bận lòng đây
                          Cho vơi hũ rượu cho đầy túi thơ
                          Cảnh đời gió gió mưa mưa
                          Buồn trông, ta phải say sưa đỡ buồn
                          Rượu say thơ lại khơi nguồn
                          Nên thơ rượu cũng thêm ngon giọng tình
                          Rượu thơ mình lại với mình
                          Khi say quên cả cái hình phù du
    Bầu rượu túi thơ, lãng du giang hồ là điển hình cho văn nhân thời trước, muốn tìm lối thoát cho cái tôi bị Khổng giáo và xã hội đè nén. Trong truyện Kiều, có những câu thơ nói đến rượu cùng cảm xúc thơ như:                       
                          Khi tỉnh rượu lúc tàn canh           
                          Bầu tiên chuốc rượu câu thần nối thơ
                          Mảng vui rượu sớm cờ trưa

Vị chúa thơ rượu nổi danh Đông Tây là Omar Khayyam (thế kỷ 10). Có điều lạ là vị giáo sĩ thần rượu này lại là người nước Ba Tư cấm rượu vì dân theo đạo Hồi.. Tôi có dịp đi Iran (tên mới của Ba Tư) thì thấy các buổi tiệc tùng đều không có rượu. Người ta kể lại là Khayyam thường ngồi trên sân thượng uổng rượu và đàm đạo với bạn bè. Có làn gió mạnh làm rơi vỡ vò rượu. Ông ngẫu hứng làm bài thơ:
         Hỡi thượng đế, Người đã đập vỡ vò rượu của con
          Đã đóng cửa niềm vui của con, Thượng đế hỡi!
          Thế là con uống mà Người lại say
          Chao ơi, Người có say chăng khi mồm con đầy đất?
Thơ Khayyam qua rượu, thể hiện một triết lý hưởng lạc và bi quan về số phận con người, ý nghĩa vũ trụ, nhiều khi đi ngược giáo lý chính thống của đạo Hồi.

    Ở phương Tây, thơ chuốc rượu và ca tụng rượu xuất phát từ lễ hội thờ Thần Rượu cổ Hy Lạp là Diomisos, Thần Rượu cổ La Mã là Bacchus. Lễ hội gồm nhẩy múa, ca hát, truy hoan…có những đám cuới đeo mặt nạ, là nguồn gốc thể loại bi kịch và hài kịch cổ Hy Lạp. Khi tôi đi Thụy Điển tìm hiểu văn hoá Bắc Âu, được biết nhà thơ Bellman (thế kỷ 18) cũng trong truyền thống dùng thơ rượu. Ông không phải là nhà thơ vĩ đại của dân tộc nhưng khi tôi nói chuyện với ai, cũng thấy ông được mọi người ưa thích. Bài ca chuổc rượu theo kiểu ca tụng Thần Rượu Bacchus là sở trường của Bellman. Ông sử dụng những khuôn sáo cổ điển của thể loại: Tình tri kỷ của các đệ tử rượu, thoát ly cái thống khổ của xã hội. Bacchus được tôn là lãnh chúa của Vương quốc Hạnh phúc. Trong say sưa, hưởng lạc khoảnh khắc, ông làm thơ rất sinh động, đưa vào thơ cả cảnh sinh hoạt hiện thực.

     Người ta thường ví Bellman  với nhà thơ Pháp thời Trung cổ là Villon. Hai nhà thơ chỉ giống nhau ở rượu chè lang bạt, nhưng tâm tình và rung cảm khác nhau. Villon đắm mình trong tội ác của giới trộm cướp, để rồi hối hận, sám hối trước Chúa, luyến tiếc cái trong sáng đã mất. Còn Bellman là viên chức tiểu tư sản vui đời, say sưa rượu chè ca hát, la cà quán rượu không hối tiếc. Nhẩy múa, nhạc ca vui. Rượu là chất men những bài ca của Bellman. Rượu đây không có nghĩa hành lạc, chỉ khoảnh khắc cho khuây nỗi chán chường như trong văn học cổ La-Hy. Nó cũng không gợi lên cái say, các nhà thơ Ba Tư cảm thấy  thú vui trong cay đắng hay do băn khoăn siêu hình, Rượu của Bellman bắt nguồn từ Thần Rượu La-Hy nhập vào cuộc đời trần thế hàng ngày với cái vui cái buồn trần thế.

    Đọc thơ Bellman đừng quên đó là bài ca kèm nhạc, ngọc phải lắp vào nhẫn mới thấy hết giá trị. Hàng năm ở Thuỵ Điển , ngày 26 thang bẩy là ngày Hội Bellman. Từ 1920, có giải thưởng Bellman cho nhà thơ nào xuất sắc.    


]]> http://lethieunhon.com/read.php/5616.htm LeThieuNhon <lethieunhon@lethieunhon.com> Mon, 30 Jan 2012 09:13:41 +0000 http://lethieunhon.com/read.php/5616.htm Lịch sử thật trớ trêu, ai có thể ngờ rằng, vị Tiến sĩ - Thái sư Lê Văn Thịnh đang phát huy tài năng chấn hưng Đất Nước thì tai họa đã giáng xuống nhấn chìm ông trong sóng nước hồ Tây! Tai họa ấy đã được kể lại một cách mơ hồ, đầy tính hoang đường như sau trong hai cuốn sách "Việt điện u linh" và "Lĩnh Nam chích quái" thời Trần: Quan Thái sư Lê Văn Thịnh nuôi được một tên gia nô người Đại Lý (Vân Nam) có phép thuật kỳ lạ: đọc thần chú xong biến hình thành hổ báo, Văn Thịnh cố dỗ để dạy mình thuật ấy, học được thuật rồi liền lập mưu giết tên gia nô và định dùng thuật hại vua để cướp ngôi. Tháng 3 năm Bính Tý 1096, vua Lý Nhân Tông cùng thái sư đi thuyền chơi hồ, xem đánh cá. Bỗng nhiên sương mù nổi lên dày đặc, rồi có tiếng chèo rào rào của một chiếc thuyền xáp đến. Vua cầm giáo phóng, thì sương tan, trên chiếc thuyền xáp đến nọ thấy một con hổ chực vồ vua. Người chài lưới là Mục Thận quăng lưới chụp lấy, thì trong lưới lại chính là…Lê Văn Thịnh! Ông bị bắt ngay, lẽ ra phải tội tru di, nhưng vua xét người có công, “thương tình” cho đi đày biệt xứ miền Thao giang, đến tận ngày qua đời…




NGOẢNH LẠI VỤ ÁN NGƯỜI HÓA HỔ TRÊN HỒ MÙ SƯƠNG

NGUYỄN ANH TUẤN

    Chiều mùa đông cuối năm, tôi có dịp lang thang trên mặt nước hồ Tây- nơi lưu giữ nhiều di tích lịch sử vô giá, là một kho tàng huyền tích và giai thoại văn học quý báu... Hồ Tây lúc này dày đặc sương. Sương phủ khắp bến bờ. Sương phủ lên cây cối hoa cỏ. Sương phủ lên chùa chiền, phủ kín những văn bia, những nét chữ trên đình đền miếu mạo. Sương như phủ kín cả cuộc đời này, với bao dáng người mờ mờ nhân ảnh...
    Cũng chính trên mặt nước mù sương khiến cho hồ mang tên Dâm Đàm từ xa xưa này, hơn chín thế kỷ trước đã xảy ra một câu chuyện thực bi thảm...

     Đó là vào năm 1096, vị thái sư đương triều Lê Văn Thịnh mà công lao phụ quốc đang lớn tựa núi thái sơn bỗng dưng bị mắc tội tày đình, cái tội đáng phải giết cả ba họ! Chuyện xảy ra chớp nhoáng trên mặt nước phía Tây kinh thành Thăng Long này, trong buổi chiều ấy đã thiêu hủy toàn bộ công lao và thanh danh của một vị đệ nhất công thần thời Lý! Tất cả sử sách chính thống trong nhiều thế kỷ và các lời truyền miệng - dù chi tiết có khác nhau, có nhiều dị bản, và tuy có nghi vấn, nhưng tựu chung lại đều kể về chuyện Lê Văn Thịnh hóa hổ trên hồ Dâm Đàm để dọa vua Lý Nhân Tông, nhằm đoạt ngôi báu... Có một điều trùng hợp khá lạ lùng là: Thái sư Lê Văn Thịnh sinh vào năm Canh Dần (1050), tới năm nay là đúng 16 Hoa Giáp! Sinh thời, ông có dáng người đi và ngồi tựa hổ, và định mệnh quái ác lại khoác cho ông cái án hóa hổ dọa vua!
    Cũng trên sóng nước màu huyền thoại của chiều đông tàn, tôi chợt  nhớ lại hình ảnh một con thủy quái bằng đá kỳ lạ mà người đời vẫn quen gọi là rồng từng gặp trên núi Thiên Thai vùng Kinh Bắc xưa...
    Con vật này được tìm thấy dưới chân đền thờ thái sư Lê Văn Thịnh, sau nhiều thế kỷ bị chôn vùi trong lòng đất và sự quên lãng...Từ lúc được phát hiện cho tới nay, chưa đầy hai chục năm, nó đã gây nên một nỗi sững sờ, kinh ngạc, và xúc động tận đáy lòng nhiều tầng lớp người khi tận mắt nhìn thấy nó, hay chỉ được ngắm nó qua ảnh chụp...
    Vậy con rồng đá dưới chân núi Thiên Thai đó biểu tượng cho ai, nó muốn diễn tả nỗi niềm gì của ngươì nghệ nhân dân gian? Nó có liên quan gì đến vụ án hồ Dâm Đàm? Đâu là sự thật đằng sau sương mù hồ Tây và sương mù của lịch sử?
    Tôi đã tìm đến Văn Miếu tỉnh Bắc Ninh. Nơi đây có bảng vàng bia đá lưu danh thơm của nhiều vị khoa bảng đất Kinh Bắc xưa. Và ở một trong những tấm bia Kim bảng lưu phương, dưới ánh nến của học trò trường Cao đẳng Sư phạm Bắc Ninh, tôi nhanh chóng tìm thấy tên tuổi vị tiến sĩ đứng đầu bảng 10 người, ở khoa thi nho học tam trường đầu tiên ở nước ta để chọn người tài làm quan: khoa thi Minh kinh bác sĩ lần đầu được mở ra tại Quốc tử giám - Thăng Long năm Ất Mão (1075)- vị tiến sĩ khai khoa đó chính là Lê Văn Thịnh, mở đầu cho truyền thống khoa bảng rạng rỡ của cả vùng Kinh Bắc với 599 vị tiến sĩ nho học! Sử sách cũ chép lại, ngay sau khi đậu thủ khoa, Lê Văn Thịnh được vào hầu vua học (thực chất là dạy vua). Lúc này vua Lý Nhân Tông mới khoảng 10 tuổi. Lý Nhân Tông là con Thái hậu Ỷ Lan, lên ngôi vua năm 1072 lúc 7 tuổi, có quan Thái sư Lý Đạo Thành làm Phụ chính.

    Năm Giáp Tý (1084), Lê Văn Thịnh là Thị lang Bộ binh được vua giao đến trại Vĩnh Bình để cùng với người Tống bàn việc cương giới. Việc hoạch định biên giới này, có công lao rất lớn của Lê Văn Thịnh- một nhà ngoại giao có tài qua những lần hội đàm với nhà Tống. Đại diện cho Đại Việt, Lê Văn Thịnh đã trả lời một cách cứng cỏi, đầy đủ lập luận: Đất thì có chủ, các viên quan giữ đất ấy đem nộp cho người khác và trốn đi thì đất ấy thành vật ăn trộm của chủ. Sự chủ giao cho mà lấy trộm đã không tha thứ được, mà trộm của hay "tàng trữ" thì luật pháp cũng không cho phép, huống chi nay lại mang đất lấy trộm dâng để làm dơ bẩn sổ sách nhà vua. Nhà Tống đã buộc phải trả cho nhà Lý 6 huyện và 3 động mà hai bên không mất một mũi tên, một giọt máu!
   Năm Ất Sửu (1085), Lê Văn Thịnh được phong chức Thái sư - chức quan đại thần to nhất trong triều. Đất nước lúc này đang trong thời kỳ thái bình, dân an, nước mạnh. Nhiều chùa tháp được xây dựng trong thời gian đó. Lê Văn Thịnh còn có nhiều đóng góp trong việc xây dựng luật pháp thời Lý, và ông đang  tiến hành những dự án cải cách quan trọng cho quốc gia.
    Nhưng lịch sử thật trớ trêu, ai có thể ngờ rằng, vị Tiến sĩ - Thái sư đó đang phát huy tài năng chấn hưng Đất Nước thì tai họa đã giáng xuống nhấn chìm ông trong sóng nước hồ Tây! Tai họa ấy đã được kể lại một cách mơ hồ, đầy tính hoang đường như sau trong hai cuốn sách "Việt điện u linh" và "Lĩnh Nam chích quái" thời Trần: Quan Thái sư Lê Văn Thịnh nuôi được một tên gia nô người Đại Lý (Vân Nam) có phép thuật kỳ lạ: đọc thần chú xong biến hình thành hổ báo, Văn Thịnh cố dỗ để dạy mình thuật ấy, học được thuật rồi liền lập mưu giết tên gia nô và định dùng thuật hại vua để cướp ngôi. Tháng 3 năm Bính Tý 1096, vua Lý Nhân Tông cùng thái sư đi thuyền chơi hồ, xem đánh cá. Bỗng nhiên sương mù nổi lên dày đặc, rồi có tiếng chèo rào rào của một chiếc thuyền xáp đến. Vua cầm giáo phóng, thì sương tan, trên chiếc thuyền xáp đến nọ thấy một con hổ chực vồ vua. Người chài lưới là Mục Thận quăng lưới chụp lấy, thì trong lưới lại chính là…Lê Văn Thịnh! Ông bị bắt ngay, lẽ ra phải tội tru di, nhưng vua xét người có công, “thương tình” cho đi đày biệt xứ miền Thao giang, đến tận ngày qua đời…Vua khen Mục Thận đã có công cứu vua, cất làm Đô uý và sau thăng tới Phụ quốc tướng quân. Khi mất, tặng chức Thái uý. Vua sai dựng đền tạc tượng thờ. (Đền thờ Mục Thận chính là đình làng Võng Thị, quận Tây Hồ ngày nay).

    Điều đáng nói là, từ câu chuyện đầy hoang đường đó đã hình thành một nghi án mà trong suốt mấy trăm năm sau đó, sách sử phong kiến đã không một lần tìm cách lý giải tới cội nguồn sự thật. Trước sau trong sử không hề ghi ông có hiềm khích, thù oán, xung khắc gì với triều đình, với vua và Hoàng Thái hậu; sử sách cũng không hề ghi ông có phe nhóm, bè đảng và âm mưu gì. Hơn 900 năm trôi qua, sự việc ở hồ Dâm Đàm vẫn treo trên đầu các thời đại một câu hỏi lớn.
   Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép: “Bính Tý, [1096] Mùa Xuân, tháng 3, Lê Văn Thịnh mưu làm phản, tha tội chết, an trí ở Thao Giang. Bấy giờ vua ra hồ Dâm Đàm, ngự trên thuyền nhỏ xem đánh cá. Chợt có mây mù nổi lên, trong đám mù nghe có tiếng thuyền bơi đến, tiếng mái chèo rào rào, vua lấy giáo ném. Chốc lát mây mù tan, thấy trong thuyền có con hổ, mọi người sợ tái mặt, nói: “Việc nguy rồi!”. Người đánh cá là Mục Thận quăng lưới trùm lên con hổ, thì ra là Thái sư Lê Văn Thịnh. Vua nghĩ Thịnh là đại thần có công giúp đỡ, không nỡ giết, đày lên trại đầu Thao Giang. Thưởng cho Mục Thận quan chức và tiền của, lại cho đất ở Tây Hồ làm thực ấp. Trước đấy Văn Thịnh có gia nô người nước Đại Lý có phép thuật kỳ lạ, cho nên mượn thuật ấy toan làm chuyện thí nghịch ”
    Các bộ chính sử khác ở nhiều triều đại đều chép lại gần như nguyên xi Việt điện u linh và cho rằng Lê Văn Thịnh mắc tội phản nghịch là có thực, lẽ ra phải khép vào tội chết. Có thể nói đây là một bản án có phần kỳ lạ, bởi mưu phản là một trọng tội. Vào năm 1071, nhà Lý đã có đạo luật định rõ khung hình phạt dành cho các tội Thập ác, trong đó có tội mưu phản; như vậy hình phạt đã áp dụng rất không bình thường khi Lê Văn Thịnh được tha tội chết, chỉ bị “đày” mà thôi. Ngay cả Ngô Sĩ Liên khi soạn Đại Việt sử ký toàn thư đã “bàn” về nghi án này như sau: “Kẻ làm tôi, phạm tội giết vua cướp ngôi mà được miễn tội chết, thế là sai trong việc hình, lỗi ở vua tin sùng đạo Phật”. Có người còn xếp ông vào vai những nhân vật phản diện trong lịch sử. Có trọng “tội” mà không bị giết nhưng vẫn là một nhân vật mưu phản trong suy nghĩ của nhiều người. Đây là một kiểu tội không thành tội… Lý Tế Xuyên, tác giả "Việt điện u linh" cũng than thở: "Lê Văn Thịnh tội nên xử trảm vua lại tha mà chỉ phạt lưu, chính hình như thế thật là lầm lỗi"…
                                                
                                    
                                     Tác giả bài viết và nhà bảo tàng học Phạm Đức Huân trong đền thờ Lê Văn Thịnh.


    Các sách khác như Việt sử lược, Lịch triều hiến chương loại chí, v.v cũng không thoát khỏi sự nhìn nhận khắt khe đối với cái gọi là tội lỗi của LVT! Tác giả Khâm định Việt sử thông giám không hề ngần ngại giải thích vụ án hồ Dâm Đàm: “Văn Thịnh có tên gia nô người nước Đại Lý (một địa phương đâu đó ở bên Tàu). Tên này có pháp thuật lạ, nhân đó Văn Thịnh manh tâm mưu sự khác…” Vua Tự Đức là người nổi tiếng về văn chương khi ra Thăng Long, đi trên hồ Tây đã làm thơ về LVT như sau:
Văn học toàn dùng để tiến thân/Học thâm tôi tớ thuật kỳ gian/Giáo thần ném tới tà ma hết/Hổ quỷ nguyên hình chính đại thần ( Dịch từ chữ Hán)
    Sương mù hồ Tây dường như muốn nhấn chìm mọi trang sử sách trong ẩn số, hay muốn thử thách lòng trung thực và sự dũng cảm của con người trước công lý?
    Cho đến già nửa sau thế kỷ 20- dựa trên những sử liệu và dư luận sẵn có, một tác giả viết kịch hát có uy tín đã dựng lên một nhân vật gian thần ác độc, nhiều mưu mô thâm hiểm và nhiều tội lỗi khủng khiếp, nhân vật đó mang tên: Thái sư Lê Văn Thịnh! Vở chèo này đã được trình diễn ở nhiều nhà hát, nhiều chiếu chèo trên toàn quốc, được khán giả say mê hoan nghênh rầm rộ, và được giải thưởng hội diễn không ít lần! Một số cuốn sách thời nay viết về đền miếu, thành hoàng làng cũng cố tình "lờ" đi tên tuổi Lê Văn Thịnh- dù ông được thờ làm phúc thần ở không ít nơi!

     Nỗi hàm oan gần 900 năm của Thái sư Lê Văn Thịnh vào những năm cuối thế kỷ XX đã được giới sử học nhìn nhận lại, và có cả một hội thảo khoa học khá quy mô. Các nhà nghiên cứu hiện đại đã bằng nhiều góc độ phân tích thực chất vụ án oan này, trả lại sự công bằng cho Lê văn Thịnh, và rút ra những bài học lịch sử cần thiết. Người đầu tiên bào chữa cho LVT, đánh giá công lao tài năng lừng lẫy của ông là giáo sư Hoàng Xuân Hãn. Nhà khoa học cho vụ án Lê Văn Thịnh chỉ là một sự hiểu lầm đáng tiếc và giải thích như sau: "Chuyện trên đây tiêu biểu cho sự mê tín có ảnh hưởng lớn đến chính trị ở triều Lý. Sử còn cho biết nhiều chuyện nói rằng vua Nhân Tông, cũng như các vua đời Lý sau, rất tin ảo thuật và dễ cảm xúc. Cho nên, chỉ vì một việc xảy ra thất thường, mà Văn Thịnh suýt bị chết. Về thời tiết lúc đó, một trận mù thình lình tới bên hồ là một sự thường gặp. Nhưng với tâm thần hay bị xúc cảm của vua Lý khi thấy trời tối mà mình còn ở trên mặt nước, thì vua đâm ra hoảng hốt. Có lẽ Lê Văn Thịnh cũng vì thấy trời tối mà vội vã sai chèo thuyền gấp tới để hộ vua về. Ngồi trên thuyền bị tròng trành không vững, Văn Thịnh phải ngồi khom mình, tay chống vào thuyền cho vững. Hình dáng trông như con hổ. Một mặt khác, có lẽ Văn Thịnh cũng tin vào các thuật và có tiếng sẵn là đã học được phép hoá hổ (từ một đạo sĩ người Đại Lý). Cho nên, kẻ trông thấy con hổ trong thuyền lại càng nghi cho ý muốn hại vua".

    Thực ra, chuyện hóa hổ xuất phát từ các đạo sĩ bắt nguồn từ thời Đường Trung Quốc truyền sang VN, và bên cạnh vụ hóa hổ LVT còn có vụ hóa hổ Lý Thần Tông. Hoàn toàn huyễn hoặc và thần bí! Vậy mà nó lại có sức sống dai dẳng trong suốt bao thế kỷ, và chỉ đôi khi gợi lên một vài nghi hoặc trong các sử gia.
      Sau những thành công lớn lao của Lê Văn Thịnh cùng với tiếng tăm lẫy lừng mà ông đạt được, hẳn Lê Văn Thịnh đã trở thành một mối lo âu đối với  triều đình bấy giờ. Vua thì sợ Lê Văn Thịnh ngày kia có thể làm nguy hại ngôi báu của mình; quan thì sợ Lê Văn Thịnh có biệt tài, có quyền uy to lớn có thể làm phương hại đến địa vị mà họ đang hưởng. Phải chăng, vì thế họ đã dựng nên "sự kiện hồ Dâm Đàm" để loại trừ một đối thủ đáng ngại, và họ đã dựa vào sự mê tín trong dân chúng, tạo nên câu chuyện phản nghịch để có cơ hội  nhổ một cái gai nguy hiểm trước mắt?
     Qua nhiều tranh luận, các nhà nghiên cứu đã đưa ra những lý lẽ có sức thuyết phục vạch trần sự xảo trá của vụ án hồ Dâm Đàm, và dần đi tới sự thống nhất về thực chất lịch sử: vụ án lê Văn Thịnh phản ánh cuộc đấu tranh ý thức hệ Nho- Phật- Đạo giáo thời Lý, khi mà Phật giáo đang đạt tới mức cực thịnh ở nước ta. Lê văn Thịnh không phải chỉ có kẻ thù là giặc bên ngoài, bên trong, ông còn có cả kẻ thù tư tưởng. Vụ án hoá hổ chỉ là một màn kịch phản ánh cuộc xung đột giữa hai hệ tư tưởng một bên là Nho giáo mà L.V.Thịnh là người đại diện, và một bên khác do những người sùng Phật giáo ủng hộ- trong đó có cả thái hậu Ỷ Lan và vua Lý Nhân Tông. Đó cũng là tấn bi kịch của một bên là vị thái sư hết lòng cống hiến tài năng nhiệt huyết cho sự nghiệp quốc gia, một bên là hoàng tộc cùng đám quan lại quý tộc chỉ quanh quẩn với quyền lợi của chính mình! Việc quan thái sư Lê Văn Thịnh đi theo con đường Nho giáo để quản lý đất nước vấp phải tinh thần Phật giáo pha màu sắc ma thuật của đạo giáo đang bắt đầu lộng hành và áp đảo trong xã hội. Thất bại của Lê văn Thịnh là có tính tất yếu, và trong lịch sử Lý- Trần- Lê- Nguyễn, ông không phải là người duy nhất chịu cái án này! Lần trang sử cũ, ta thấy có nhiều bản án "huyễn hoặc" tương tự, không biết bao nhiêu nhân tài quốc gia bị huỷ diệt. Trong các triều đại phong kiến lịch sử cổ kim thế giới, những đại công thần bị lưu đày, tàn sát như Lê Văn Thịnh không hiếm; câu nói "thỏ chết, chó săn bị thịt, chim hết, cung bị xếp xó" vô tình trở thành lời than thở định mệnh.

    Có không ít nhà nghiên cứu hiện đại đã qua vụ án này phê phán lối chép sử bưng bít, sao chép và lệ thuộc thần quyền của phần đông sử gia phong kiến- kể cả những trí tuệ lỗi lạc nhất.
    Nhưng sử sách, ngay cả kẻ thù của Lê văn Thịnh ở trong triều, cũng không thấy viết một dòng nào phủ định tài năng và công lao của ông. Lý Nhân Tông muốn minh oan cho ông, nhưng ông đã qua đời..Triều đình phong kiến các thời sau đã cho soạn thần tích về công trạng của ông và nhiều lần ban sắc phong…Sau vụ án, tên tuổi ông vẫn được khắc trên bia đá bảng vàng ở Văn Miếu tỉnh Bắc Ninh. Những tác gia lớn như Ngô Sĩ Liên, Phan Huy Chú, Lê  Quý Đôn, Ngô Thì Sĩ, v.v. đều ghi rõ LVT là người đỗ đầu khoa thi Minh kinh bác sĩ đầu tiên, và có công lớn trong việc đòi đất cho quốc gia. Trong bộ sách Đại Việt thông sử của nhà bác học Lê Quý  Đôn có các quyển viết về những kẻ nghịch thần nhưng không hề nói tới LVT!
     Và trong dân gian, từ xa xưa người dân đã có cách nhìn nhận trái ngược hẳn so với các sử gia chính thống về vụ án hồ Dâm Đàm. Tại thôn Bảo Tháp, xã Đông Cứu, huyện Gia Bình, trong đền thờ Lê Văn Thịnh có một pho tượng thật kỳ lạ: Rồng đá vừa lộ thiên cách đây mười mấy năm có kích cỡ mà theo các nhà khảo cổ khẳng định là con rồng cổ lớn nhất Đông Nam Á! Người dân ở đây đã sửng sốt khi tìm thấy một pho tượng bằng đá nguyên khối tạc hình một con rồng lớn trong tư thế "miệng cắn thân, chân xé mình" từng chìm sâu trong lòng đất hàng trăm năm nay. Pho tượng toát lên nỗi đau đớn, phẫn uất... Nhà văn Nguyên Ngọc có những dòng cảm nghĩ sâu sắc đầy rung động về con rồng đá này như sau: "Hai tai rồng được tạc rất rõ, bên tai phải rỗng, thông, tai trái lại bịt kín. Dường như từ nghìn năm trước, con người tài ba xuất chúng mà số phận đau thương đó đã dự liệu được bao tiếng thị phi của các thế hệ nối tiếp người đời, ông muốn chỉ nghe một nửa, một nửa khinh bỉ gạt ra ngoài tai...Có lẽ trong lịch sử nghệ thuật Đông Tây, chưa bao giờ nỗi oan câm lặng nghìn năm của con người lại được thể hiện quyết liệt, dữ dội đến thế. Đấy là bức tượng chân dung kỳ lạ của một con người, vị thái sư tài ba và hàm oan Lê Văn Thịnh..."

     Ngôi đền ở sườn núi Thiên Thai vốn là nhà học của ông thuở thiếu thời. Dân gian vẫn gọi là đền thờ Quan Trạng. Tại đây, tôi được ông thủ đền thận trọng mở hòm bọc lụa cho xem (và cho cả quay phim) bản Ngọc phả cùng các đạo sắc phong. Ngọc phả do sử thần Nguyễn Bính, quan Hàn lâm viện Đông các đại học sĩ biên soạn vào năm 1572, khẳng định LVT là một vị công thần của triều Lý Nhân Tông, và cho biết về gia thế, cuộc đời, sự nghiệp của ông. Về sự kiện hồ Dâm Đàm, Ngọc phả cho hay: "Vua Lý Nhân Tông ngày thường du ngoạn ở hồ Dâm Đàm, không hay đoái đến việc triều chính. Ông bèn hóa ra hổ để cho vua sợ. Bất đồ việc bị lộ, ông bèn "hóa gia vi tự" (biến nhà thành chùa). Vua thưởng ông là bậc đại thần chẳng giết, đem đày ra trại Thao giang". Như vậy là, tuy còn ảnh hưởng về cách nghĩ truyền thống như: LVT hóa hổ, bởi ông sinh năm Canh Dần- năm hổ, bình sinh lại có dáng ngồi như hổ, nhưng bản Ngọc phả đã cho ta thấy tấm lòng trung quân ái quốc của vị đại công thần, phủ nhận hùng hồn cái tội âm mưu giết vua đoạt ngôi từng chụp xuống đầu ông trước đó 5 thế kỷ! Các vua hai triều Lê - Nguyễn đã ban 10 đạo sắc phong, cho nhân dân Bảo Tháp quê hương LVT dựng đình và lập đền, thờ ông làm thần hoàng làng. Nhiều đại tự và câu đối ca ngợi công trạng và đức độ của ông. Tiêu biểu là hai câu đối: "Bắc triều phụng sứ vô song sĩ - Nam quốc khai khoa đệ nhất nhân" (Phụng chỉ đi sứ triều phương Bắc không có người thứ hai như vâỵ- Mở đầu cho nền học vấn Nước Nam như ông thì chỉ có một) Bài vị “Lê Thái sư Đại vương”, biển gỗ “Ân tứ vinh quy” và tượng thờ LVT cho thấy sự sùng kính lâu đời của nhân dân cũng như sự trọng vọng của các triều Lê - Nguyễn đối với ông.
     Còn ngay bên cạnh đền là ngôi chùa làng, mang tên "Thái sư tự" -  để ghi nhớ sự tích "hóa gia vi tự". Tấm bia đá “Thái sư tự bi ký” cho chúng ta biết thêm nhiều về gia thế và thân phận của LVT.
     Mười làng thuộc các xã Đông Cứu, xã Đại Lai, xã Song Giang, xã Giang Sơn- những nơi ông dạy học xưa kia cũng đều tôn ông làm phúc thần, thờ thành hoàng làng, và hàng năm cùng nhau mở lễ hội chung ở Bảo Tháp gọi là hội Thập đình vào ngày 7 tháng giêng Âm lịch...Tại quê mẹ ông thuộc xã Cách Bi, huyện Quế Võ, ông cũng được tôn thờ thành hoàng làng, có lễ hội tưởng nhớ hàng năm. Giới chính thống của các triều đại có thể sai, chứ dân gian bao giờ cũng sáng tỏ minh triết, công tội bao giờ cũng phân minh và độ lượng. Ngay lúc sương mù nhấn chìm chính sử, thì người dân vẫn lặng lẽ trong sương mù làm những việc minh oan và đền bù cho người chân chính.

    Cạnh chùa Bút Tháp nổi tiếng ở thôn Đình Tổ, xã Đình Tổ- huyện Thuận Thành, có ngôi Đình hiện còn lưu giữ 11 sắc phong của các triều đình phong kiến, cùng nhiều đại tự, câu đối đánh giá công lao của LVT, như: "Tiền triều lương sứ "- "Khai quốc trạng nguyên", đặc biệt là vế đối: "Nam thiên hiển thánh như trường vân, như tinh, như nhật, ức niên linh tích trấn liên đàm" (Trời Nam thánh hiện tựa mây dài, tựa sao sáng, tựa mặt trời, vạn năm linh hồn lưu lại chốn hồ sen). Ở nơi LVT dừng chân trên đường về quê cha rồi mất, tôi đã được người dân Đình Tổ xúc động kể cho nghe về sự kiện này. Xưa kia, đây là làng Điềng, sau được đổi tên là Đình Tổ để ghi nhớ về LVT. Bên dấu vết còn lại của sông Dâu xưa, tôi bồi hồi nghĩ tới tấm lòng người dân Đình Tổ đã chăm sóc LVT trong giờ phút cuối đời, và mãi mãi trông coi phần mộ của ông như một vị đại ân đại đức...
     Công đức ngời sáng và nỗi hàm oan cùng số phận bi thảm của thái sư LVT đã được làm sáng tỏ trong nhiều bài tham luận ở Hội thảo khoa học về danh nhân LVT taị Hà Bắc tháng 10 năm 1993. Song, vẫn còn rất nhiều việc cần phải làm để cuộc đời và sự nghiệp của danh nhân LVT tỏa rộng ảnh hưởng đối với đời sống tinh thần của nhân dân cả nước. Đến bao giờ mới có được một ngôi trường, một đường phố, một nhà văn hóa... mang tên Lê Văn Thịnh?
    Trên sóng nước của hồ Mù Sương năm xưa đang chuyển dần vào màn sương xám xịt, tôi lại hình dung sương Hồ Tây tan hẳn, đúng hơn là các làn sương cứ cuộn vào nhau và cuốn về bờ xa, để lại một mặt hồ quang minh, vạn vật đều tỏ rạng, sắc nét... Và tôi lại thêm một lần nữa cảm thông với nỗi đau oan ức của danh nhân lịch sử suốt gần 10 thế kỷ qua, càng thêm thấm thía vào niềm tin ở lẽ công bằng của cuộc đời này…

                                                 Hà Nội - Bắc Ninh, cuối năm 2011


]]>